Van groene vingers van de Veluwe tot rijke uiterwaarden in Arnhem
BosgroepenArnhem beheert 2700 hectare natuurgebied: van jonge en oude bossen, heidevelden, landgoederen en landbouwgronden met ruimte voor natuur tot rijke uiterwaarden en polderparken. De gemeente heeft heel veel groen en de afdeling die bossen, parken, stads- en laanbomen beheert, is daarom ook vrij groot. In totaal gaat het om negentien mensen. Daaronder vallen ook drie boswachters, een bosploeg, een faunabeheerder en een boa. Iedere boswachter heeft een eigen focusgebied: in het noorden ligt het Veluwemassief met uitgestrekte bossen, in het midden gaat het vooral om de historische landgoederen en de grotere stadsparken, en in het zuiden richt de bosbeheerder zich vooral op het rivierengebied.
Het bos is belangrijk voor de Arnhemmer
Maurits de Groot is de boswachter van het zuidelijke deel en daarnaast verzorgt hij de coördinatie van de bossen in het noorden: “Het is heel bijzonder dat een stad zoveel natuur kent. Zo lopen de groene vingers van de Veluwe helemaal tot in het centrum. Omdat de bossen de stad inkomen, is de natuur dichtbij de mensen en zien de inwoners ook wat we er doen. Dat zorgt voor veel betrokkenheid. De inwoners zijn soms kritisch en dat is ook terecht. We leggen daarom goed uit wat we doen en we organiseren veel schouwbijeenkomsten om het ter plekke te laten zien. Het groen en het bos is erg belangrijk voor de Arnhemmer en de stad investeert er ook in.”
Het ecosysteem staat nu op één
De rol van de natuur en de bossen in het bijzonder is in de loop van de jaren aardig veranderd. Maurits de Groot: “In het verleden was houtproductie, zoals op veel plekken op de Veluwe, een belangrijke drijfveer achter het bosbeheer van de gemeente. De eenvormige aanleg met grove den herinnert hier nog aan. Vanaf de aanleg had bos een productiefunctie, maar die doelstelling hebben we tegenwoordig niet meer. De kijk op bossen is veranderd en nu staat het ecosysteem op één. Puur op houtinkomsten zouden alle bossen in Nederland inmiddels failliet zijn. Daarom is het belangrijk om te kijken naar andere bosfuncties. Ook in Arnhem zijn de doelen in de afgelopen decennia verschoven – de intrinsieke waarde van het bos komt meer naar boven.”
Keurmerk voor duurzame ontwikkeling
Gemeente Arnhem is al bijna 25 jaar lid van Bosgroep Midden Nederland, ongeveer vanaf de start van deze vereniging van bos- en natuureigenaren. Arnhem was in 1995 ook de eerste gemeente in Nederland met een FSC-certificaat voor duurzaam bosbeheer. Destijds sloot het nog aan bij de houtproductie en -verkoop van de gemeente en tegenwoordig past het bij de andere duurzame ontwikkelingsdoelen. Maurits de Groot: “Zo’n bekend, internationaal keurmerk moet natuurlijk wel de peilstok van de maatschappij blijven. Dus als de maatschappelijke functie van bossen verandert, moet zo’n keurmerk wel meebewegen. Keurmerken als FSC waren in het verleden meer gericht op de productie van hout en de keten eromheen. Nu zie je dat ze meegaan met de veranderende rol van bos en natuur. Zo kun je nu ook ecosysteemdiensten laten certificeren en dat sluit aan bij onze SDG’s. SDG staat daarbij voor Sustainable Development Goal – ofwel duurzaam ontwikkelingsdoel.”
Het FSC-keurmerk dient als peilstok
En wat zijn dan die nieuwe, duurzame ontwikkelingsdoelen van gemeente Arnhem? Maurits de Groot: “We kijken naar de vitaliteit van het systeem. Zo zorgen we in Arnhem, in en met onze bossen, dat we meer structuur aanbrengen, het water wordt vastgehouden waar het valt en dat de bodemkwaliteit verbetert, wat zorgt voor meer koolstofvastlegging. Zonder keurmerk zouden we ons werk hetzelfde doen, maar het hebben van het keurmerk zorgt er wel voor dat we er goed over na blijven denken en dat we onze inzet en inspanningen goed kunnen verantwoorden naar buiten. Het is als het ware een stok achter de deur, een peilstok die we langs onze inspanningen kunnen leggen. We kunnen er mee aantonen dat Arnhem zich met succes inspant om haar bos en natuur duurzaam te beheren met oog voor mens, milieu en economie. En daarom heeft een keurmerk als FSC voor ons nog steeds een meerwaarde, ook al spelen houtproductie en -verkoop hier geen rol meer.”
Passend bij onze maatschappelijke doelen
“Certificering is geen doel op zich voor onze gemeente – een certificaat moet bijdragen aan de maatschappelijke doelen wie wij onszelf voor onze bossen stellen. We blijven ook kritisch naar wat zo’n certificaat ons als gemeente oplevert. De wereld is dynamisch en een keurmerk moet daar wel in meebewegen. Wij kijken veel breder naar een bos: meer als landschap dan enkel de functie hout. Daarom kijken we ook kritisch hoe verschillende keurmerken daarmee omgaan. We hebben nu een groepscertificaat via de Unie van Bosgroepen. Dat is voor ons vooral ook heel praktisch omdat de administratie bij de Bosgroepen ligt. Als boswachter ben ik liever buiten bezig dan dat ik binnen achter de computer de administratie zit te doen. Verder heeft deze groepscertificering als voordeel dat we niet ieder jaar met een grote, externe audit bezig zijn. Om het jaar krijgen we een interne audit vanuit de Bosgroepen zelf. Dit vraagt én minder van onze tijd én we krijgen persoonlijk, gerichte feedback waar we wat mee kunnen.”
Blik op de toekomst
“We moeten de verschillende functies van onze natuur meer integreren en we verwachten dat een keurmerk dat ook doet. Zo is het certificaat Bomen Buiten het Bos van PEFC wellicht ook interessant voor ons. Arnhem heeft namelijk meer dan 48.000 stadsbomen en nogal wat lanen en andere landschapselementen binnen de gemeentegrenzen. Kortom: de wereld is dynamisch en wij blijven kijken hoe we met de dynamiek kunnen meebewegen en hoe we daar op gemeentelijke schaal in de dagelijkse praktijk mee om moeten gaan.”
Het bos van de toekomst, hoe ziet dat eruit? Maurits de Groot: “Bomen en bossen blijven groeien, in volume en oppervlakte. Systeemherstel ligt aan de basis voor een vitaal en toekomstbestendig bos. Hierin heeft de biodiversiteit een grote sprong voorwaarts gemaakt met speciale aandacht voor bodemleven en insecten. Vooral structuurvariatie is daarbij van belang, met veel bloeiende kruiden en struiken. Door het blijven bouwen aan een humusrijke, organische bodem weten we water vast te houden waar het valt en kan het bos als systeem tegen een stootje, juist in een veranderend klimaat. We beheren de natuur op een manier die past bij hoe de natuur zelf werkt. Zo spelen we nu en in de toekomst in op de maatschappelijke noden.”
Certificaten voor duurzaam bosbeheer
De Unie van Bosgroepen is houder van het FSC®-groepscertificaat. Boseigenaren die hun duurzame bosbeheer willen laten certificeren met het FSC-keurmerk, kunnen hiervoor terecht bij de Unie van Bosgroepen. Ook PEFC is een wereldwijd erkend onafhankelijk keurmerk ter bevordering van duurzaam beheer van bos en bomen. Voor de Nederlandse boseigenaar is het PEFC-certificaat een bewijs, afgegeven door een onafhankelijke certificeerder, dat zijn bos aantoonbaar op een maatschappelijk verantwoorde manier wordt beheerd en daarmee dus voldoet aan de Sustainability Benchmark van het PEFC-keurmerk. Voor dit (groeps)certificaat kunnen boseigenaren eveneens terecht bij de Bosgroepen. Ook voor gemeenten (zonder houtproductie-ambities) zijn deze certificaten interessant (pdf: 2,2 MB).
Tekst: Marrie Hoedelmans, Bosgroepen
Beeld: Gemeente Arnhem (leadfoto: uiterwaardegebied Meinerswijk met kleigaten. Door het extensieve beheer ontwikkelen de uiterwaarden naar een zeer divers gebied met veel solitaire meidoorn en ooibosontwikkeling); Maurits de Groot, gemeente Arnhem; Marrie Hoedelmans