Vogelgeluiden in de lente, welke vogel hoor je wanneer?

De eerste voorjaarszangers 

In maart zijn vooral de vogels goed te horen die in Nederland overwinteren, net als de vroege vogels die terugkeren vanuit het zuiden (pdf: 1,6 MB). De merel, zanglijster en koolmees zingen vaak al vanaf de vroege ochtend. Hun zang markeert het begin van het broedseizoen: ze verdedigen hun territorium en proberen een partner aan te trekken. Opvallend dit jaar is dat je de blauwborst en tjiftjaf extra vroeg kunt waarnemen. De tjiftjaffen die je nu hoort, kunnen overwinteraars zijn, maar de blauwborsten hebben Nederland vroeg weten te bereiken door meewind vanuit het zuidoosten.

Een lange reis naar Nederland 

Sommige vogels hebben een indrukwekkende reis achter de rug. Veel tjiftjaffen overwinteren rond de Middellandse Zee en in Noord-Afrika. Die leggen in het voorjaar een route van 2.000 tot 3.000 kilometer af om weer in Nederland te komen broeden. Onderweg trotseren trekvogels vele gevaren: ze steken zeeën over, trekken door droge gebieden en moeten voldoende voedsel vinden om hun reis vol te houden. Ronduit spectaculair is de reis van soorten die later in het voorjaar arriveren. De fitis, bijvoorbeeld, overwintert vaak in West-Afrika, soms wel 5.000 kilometer van Nederland vandaan. Tijdens de trek vliegen deze kleine vogels in etappes noordwaarts, waarbij ze rusten in Zuid-Europa en Frankrijk voordat ze verder trekken. 

Niet alle vogels komen tegelijk terug 

"Trekvogels arriveren niet allemaal in dezelfde periode. Dat moment hangt af van verschillende factoren, zoals temperatuur, voedselbeschikbaarheid en de lengte van de dagen. Vroege soorten, zoals de tjiftjaf, keren vaak al in maart terug, terwijl andere soorten, zoals de grasmus, gierzwaluw en spotvogel, pas in april of mei arriveren. Het weer onderweg speelt een belangrijke rol. Sterke tegenwind, kou of gebrek aan voedsel kan ervoor zorgen dat vogels hun reis tijdelijk onderbreken", legt Timo Roeke van Vogelbescherming Nederland uit.

Eenmaal in Nederland voegt elke soort een eigen geluid toe, waardoor het lenteconcert steeds rijker wordt. Begin mei is de piek van ochtendzang. Op 3 mei vindt dit jaar de internationale dag Dawn Chorus plaats om dat moment te markeren. Een initiatief uit Ierland, maar inmiddels overgenomen in vele landen, waaronder ook Nederland.

Gelukkiger door vogelgeluiden

Luisteren naar vogels blijkt niet alleen leuk, maar is mogelijk ook goed voor je welzijn. Uit onderzoek van Britse wetenschappers in 2022 bleek dat mensen zich merkbaar beter voelden wanneer ze vogelgezang hoorden. Het positieve effect op hun humeur bleek zelfs uren later nog meetbaar. Het vogelvoorjaarsconcert dat je hoort tijdens een korte wandeling rond zonsopgang in een park of bos, of zelfs tijdens het luisteren in de eigen tuin of op het balkon, biedt dus een intens positieve ervaring.  

Tekst: Vogelbescherming Nederland
Beeld: Ruud van Beusekom (leadfoto: blauwborst); René van Rossum