Bevers blijken helden in koolstofopslag

Het nieuwe onderzoek, gepubliceerd in Nature Communications Earth & Environment, heeft voor het eerst de volledige koolstofbalans in beeld gebracht van het 'ingenieurswerk' van bevers in moerassen. De studie werd in een beekzone in Noord-Zwitserland uitgevoerd, onder leiding van de University of Birmingham, Wageningen University & Research, University of Bern en verschillende internationale partners. In het onderzochte gebied zijn al meer dan tien jaar bevers actief.

"Na decennia van natuurbeschermingswerk maken bevers een comeback in heel Europa", vertelt onderzoeker Annegret Larsen, universitair docent bij Wageningen University & Research. "Wat we nu zien, is dat bevers niet alleen terugkeren naar deze landschappen, ze veranderen door hun graaf- en bouwwerk hoe koolstof zich door de natuur verplaatst. In kleine bovenlopen van beken (de oorsprong van rivieren) zorgen beverdammen voor overstroming van omliggende gebieden, creëren ze moerassen en veranderen ze de grondwaterstromen. In dit proces worden grote hoeveelheden organisch en anorganisch materiaal opgevangen, waaronder koolstof."

De studie laat zien dat herstel van beverpopulaties in moerasgebieden belangrijke voordelen kan opleveren. Zo worden grote hoeveelheden koolstof vastgehouden in de bodem, en blijft het als CO₂ uit de lucht. De onderzoekers zagen dat moerassen die door bevers zijn ontstaan, koolstof kunnen opslaan met snelheden die tot 10 keer hoger liggen dan in vergelijkbare gebieden zonder beveractiviteit. In een periode van 13 jaar heeft het moeras naar schatting 1.194 ton koolstof opgebouwd, wat neerkomt op 10,1 ton koolstof per hectare per jaar.

Dr. Joshua Larsen van de University of Birmingham, hoofdonderzoeker van de studie, legt uit: "Deze studie vormt een belangrijke kans en doorbraak voor toekomstige, op de natuur gebaseerde, klimaatoplossingen in Europa." De studie is hiermee een mooi voorbeeld van een zogeheten 'nature-based solution', waarbij gebruik wordt gemaakt van de kracht van de natuur – dit in tegenstelling tot een ‘technische’ oplossing. 

Bevers als ecosysteemingenieurs

Het onderzoeksteam combineerde hydrologische gegevens, chemische analyses, sedimentmonsters, monitoring van broeikasgassen en langetermijnmodellering om de meest uitgebreide koolstofbalans ooit voor een beverlandschap in Europa op te stellen.

Door de activiteit van bevers in het gebied functioneerde het moeras als een koolstofopslagplek van netto 98,3 ton (met een marge van 33,4 ton) per jaar, voornamelijk dankzij het verwijderen en vasthouden van opgelost anorganische koolstof via ondergrondse routes. Er waren duidelijke seizoenspatronen te zien. In de zomer, wanneer het waterpeil daalde en meer sediment aan de oppervlakte kwam, was de uitstoot van CO₂ tijdelijk hoger dan de opslag. Maar door het hele jaar heen leidde de door bevers veroorzaakte ophopingen van sediment, vegetatie en dood hout tot een aanzienlijke netto-opslag van koolstof. Opvallend was dat de uitstoot van methaan – vaak een groot aandachtspunt in moerasgebieden – verwaarloosbaar bleek te zijn en minder dan 0,1 procent van de koolstofbalans uitmaakte.

Lukas Hallberg van de University of Birmingham vult aan: "Binnen iets meer dan tien jaar is het systeem dat wij bestudeerden al veranderd in een langdurige koolstofopslagplaats, veel meer dan we zouden verwachten bij een onbeheerde beekcorridor. Dit laat het enorme potentieel zien van herstelprojecten met bevers, en biedt waardevolle inzichten voor ruimtelijke ordening, rewilding-strategieën en klimaatbeleid."

Implicaties voor toekomstig klimaatbeheer

Na verloop van tijd wordt koolstof vastgelegd, doordat sediment zich ophoopt en dood hout zich opstapelt in door bevers ontstane moerassen. De onderzoekers ontdekten dat dit sediment tot veertien keer meer anorganische koolstof en acht keer meer organische koolstof bevatte dan omliggende bosbodems zonder beveractiviteit. Tegelijkertijd was dood hout uit oeverbossen (bossen langs rivieren, beken en moerassen) verantwoordelijk voor bijna de helft van alle langdurig opgeslagen koolstof. Deze opslag kan tientallen jaren blijven bestaan. De door bevers veranderde moerassen kunnen plaatsen zijn waar koolstof langdurig en betrouwbaar kan worden opgeslagen, zolang de beverdammen intact blijven. 

Als dit beheer wordt opgeschaald naar alle overstromingsgebieden in Zwitserland die geschikt zijn voor herkolonisatie met bevers, kunnen bevermoerassen 1,2 tot 1,8 procent van de jaarlijkse koolstofuitstoot van het land compenseren, schatten de onderzoekers – en dat zonder menselijke tussenkomst of financiële kosten. Naarmate beverpopulaties blijven groeien, zal verder onderzoek naar hun rol in het vormen van toekomstige ecosystemen en koolstofbalansen van groot belang zijn.

Meer informatie

• Lees het Engelstalige artikel Beavers can convert stream corridors to persistent carbon sinks in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Communications Earth & Environment.

Tekst: Wageningen University & Research, University of Birmingham
Beeld: Mark Zekhuis, Saxifraga (leadfoto: bever (Castor fiber)); Annegret Larsen; Christof Angst