Vlinders blijven onder druk, maar herstel is mogelijk: nieuwe Vlinderbalans 2026 verschenen

Achteruitgang zet door – ook bij algemene soorten

Uit de tellingen van ruim 2500 vrijwilligers blijkt dat de aantallen dagvlinders sinds 1992 met 56 procent zijn gedaald. Vooral in het landelijk gebied is de afname groot. Bermen die vroeger vol zaten met koevinkjes, zandoogjes en dikkopjes zijn nu vaak soortenarm. Ook in Natura 2000-gebieden dalen de aantallen, al gaat het daar nog het minst slecht.

Sommige soorten hadden in 2025 zelfs hun laagste index ooit, zoals de veenbesparelmoervlinder en de bruine eikenpage. Maar er zijn ook lichtpuntjes: het bont zandoogje beleefde zijn beste jaar sinds de start van het meetnet.

Basiskwaliteit Natuur: de sleutel tot herstel

De rode draad in de Vlinderbalans 2026 is de Basiskwaliteit Natuur (BKN): de minimale kwaliteit die nodig is om ‘gewone’ soorten te laten overleven, juist ook buiten natuurgebieden. Denk aan bloemrijke bermen, schoon water, houtwallen, kruidenrijke oevers en minder stikstof en pesticiden.

De Vlinderbalans laat zien dat de BKN in grote delen van Nederland op veel plekken nog niet gehaald wordt. Vooral in intensieve agrarische gebieden en verstedelijkte regio’s ontbreken de basisvoorwaarden voor insecten. Maar waar gemeenten, boeren en terreinbeheerders investeren in bloemrijk beheer, zie je soorten terugkeren.

Natuur buiten natuurgebieden is cruciaal

De Vlinderstichting benadrukt dat herstel alleen lukt als we ook buiten natuurgebieden aan de slag gaan. In tuinen, parken, op bedrijventerreinen en langs infrastructuur liggen enorme kansen. Steeds meer organisaties werken al natuurinclusief, van gemeenten tot netbeheerders.

Relax, tel flex! – iedereen kan bijdragen

Met de campagne Relax, tel flex! roept De Vlinderstichting mensen op om via apps als Count4Nature, Avimap, ButterflyCount & Observation (sessies) laagdrempelig tellingen door te geven. Deze flextellingen zijn een waardevolle aanvulling op de vaste meetnetroutes en helpen om de Basiskwaliteit Natuur beter in beeld te krijgen.

Wat kun jij doen?

Ook als individu kun je bijdragen aan herstel van vlinders en andere insecten:

• Zorg voor voedsel voor vlinders (nectarplanten) en voor rupsen (waardplanten) in je tuin of op je balkon (vlindervriendelijke tuin).
• Kies voor inheemse plantensoorten.
• Kies voor onbespoten planten en laat bestrijdingsmiddelen staan.
• Maai minder en later, oftewel gefaseerd.
• Leg een libellenvijver aan.
• Meld je aan als teller of doe mee met flextellingen.
• Maak van jouw erf een paradijs.
• Zet jouw gemeente aan tot Kleurkeur, voor ecologisch beheer van bermen en watergangen.

Kleine acties, groot effect: hoe meer plekken leefgebied bieden, hoe sneller soorten zich kunnen herstellen.

Meer informatie

• Benieuwd naar alle trends, kaarten en analyses? De volledige Vlinderbalans 2026 staat vol inzichten over dagvlinders, libellen, nachtvlinders en hommels, en over wat er nodig is om de neerwaartse trend te keren.
• De Vlinderbalans is een uitgave van De Vlinderstichting in samenwerking met EIS Kenniscentrum Insecten en het Centraal Bureau voor de Statistiek. De Landelijke Meetprogramma’s Vlinders, Libellen en Nachtvlinders en het Meetnet Hommels worden gefinancierd door het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur en zijn een onderdeel van het Netwerk Ecologische Monitoring (NEM).

Tekst: Marjelle Molenaar, De Vlinderstichting
Beeld: Marjelle Molenaar; Kars Veling