Bijzondere natuur in Nederland: Rietorchis
FLORONOnze nationale bloem, het Madeliefje, is een mooi voorbeeld van hoe wij vaak denken over Nederlandse planten: zelfs onze nationale plantensoort verkiest het gazon boven het natuurgebied. Toch is het een te simpele voorstelling van zaken. Hoewel plantenliefhebbers graag spreken van plantenblindheid om uit te leggen waarom veel mensen planten over het hoofd zien, hebben ze soms ook niet door wat ze missen. Rietorchis, door sommigen verguisd als een van de minst interessante van ‘onze’ orchideeën, is zo’n voorbeeld.
Rietorchis fopt hommels
Rietorchis is tijdens zijn bloeitijd, in juni, een opvallende verschijning. Zijn lange, paarse bloeiwijze steekt als een toorts boven de vegetatie uit. Bovendien groeit hij vaak gewoon in de stikstofarmere, vochtige bermen of slootranden, waarmee hij redelijk makkelijk te vinden is. Het is de moeite waard de plant eens van dichterbij te bekijken; ook de individuele bloemen zijn prachtig. Nog interessanter is de manier waarop Rietorchis bestoven wordt. Ondanks zijn prachtige, aanlokkelijke bloemen maakt hij namelijk geen nectar aan. Hommels, die vaak afkomen op de grote ratelaars die om Rietorchissen heen groeien, worden zo een beetje belazerd. Ze denken op een nectarrijke bloem te landen, maar vinden niks. Dit kan mogelijk ook verklaren waarom er kleurvariatie is tussen verschillende individuen; zo is het voor de hommel moeilijker te leren waar wel of niet wat te halen valt.
Nederland als hotspot
Het is waarschijnlijk juist het feit dat de soort algemeen is in Nederland dat ervoor zorgt dat we er niet te lang bij stilstaan. Maar zoals gezegd, dat is niet terecht. Als we op Europese schaal kijken, tekent zich een duidelijk beeld af: Rietorchis groeit bijna overal in Nederland. In Duitsland staan daarentegen maar een paar stippen op de kaart; de soort is er opvallend zeldzaam. Ook in België is de soort niet algemeen, en in Frankrijk bereikt hij al snel het einde van zijn verspreidingsgebied. Buiten Nederland is Engeland daarmee een van de weinige landen waar de soort nog echt veel voorkomt. Kortom, Rietorchis is een behoorlijk Nederlandse verschijning!
De internationale betekenis van de Nederlandse natuur (FLORON)
Algemeen zeldzaam
Rietorchis staat hierin niet alleen. Er zijn tal van Nederlandse soorten en landschappen die we als vanzelfsprekend beschouwen. Deze winter gaven Dirk Hilbers en Constant Swinkels voor FLORON een 'skip je winterdip'-lezing, getiteld 'De internationale betekenis van de Nederlandse natuur', over dit onderwerp. Een deel van het scala aan Nederlandse soorten en landschappen is eigenlijk heel Nederlands. Hiervoor geldt dat Nederland misschien niet de enige plek is waar je ze kunt vinden, maar vaak wel de beste plek is om ze te zien. Kortom, we hoeven niet altijd ver weg te kijken om bijzondere natuur te vinden.