Natuurjournaal 17 juni 2026

Naast de heelparasiet (holoparasiet) klimopbremraap, zijn er ook planten die deels afhankelijk zijn van andere planten. Dat zijn zogenaamde halfparasieten, of hemiparasieten. Een voorbeeld hiervan is hengel. Deze plant parasiteert op zomereik en berken, maar ook op bosbessen. Hemiparasitaire planten hebben wel eigen bladgroen en zorgen dus zelf voor suikers door middel van fotosynthese, maar voor water en andere stoffen zijn ze afhankelijk van hun gastheer. Ze hebben speciale wortels die de gastheerplant infiltreren. Hun wortelstelsel is dan ook niet groot in verhouding met de bovengrondse plantonderdelen. Hengel valt op aan de bleekgele bloemen die allemaal dezelfde kant op wijzen. De zaden van hengel hebben een zogenaamd mierenbroodje. Dit bevat een lekker goedje voor mieren waardoor zij de zaden meenemen en op die manier bijdragen aan de verspreiding van hengel. Aan de voet van een mierenhoop, in de voor hengel ideale ecologische omstandigheden – beschaduwde bermen en enigszins droge bosranden – kan er dan ook een groot aantal kiemplanten opkomen in het voorjaar.

Een andere hemiparasitaire plant uit dezelfde familie als klimopbremraap en hengel (bremraapfamilie, of Orobanchaceae) is ratelaar. Het geslacht ratelaar kent in Nederland drie soorten: de kleine, grote en zeldzamere harige ratelaar. Ratelaar heeft dus ook bladgroen, maar verder een klein wortelstelsel dat enkel dient voor houvast en infiltratie van de gastheer. Voor de ratelaarsoorten zijn de gastheerplanten grassen (Poaceae). De gele bloemen van ratelaar hebben een boven- en onderlip en de bladeren staan kruisgewijs tegenoverstaand op de vierkante stengel ingeplant. Dit is typerend voor de lipbloemenfamilie (Lamiaceae), zoals hondsdraf dat bijvoorbeeld ook heeft, maar toch behoort ratelaar niet tot deze familie. Planten uit de lipbloemenfamilie hebben namelijk een diep, vierdelig vruchtbeginsel, terwijl het vruchtbeginsel van planten uit de bremraapfamilie één- of tweehokkig is.

Tekst: Marco Wind, Nature Today
Beeld: Hans Boll, Saxifraga, Erik Westerhof, Waarneming.nl