Meer natuur, meer natuurlijkheid: ARK presenteert Inspiratiemagazine voor een Nederlands Natuurplan

“Het Natuurplan moet zorgen voor gezonde, veerkrachtige ecosystemen. Dat vergt een grote omslag. De focus lag jarenlang vooral op behouden wat er nog is aan natuur, en zelfs dat is slecht gelukt. Om de omslag te maken naar echt herstel moet het Natuurplan ambitieuzer inzetten op het creëren van meer natuur. Bovenop het geplande Natuurnetwerk Nederland, dat ook nog verre van af is", zegt Esther Blom, directeur van ARK Rewilding Nederland. “We weten inmiddels goed wat nodig is om ecosystemen te herstellen. Tegelijk leren we steeds meer wat natuurherstel – naast biodiversiteit – nog meer oplevert. En dat is een landschap, waarin mensen kunnen recreëren en ontspannen, met natuur die de uitdagingen van de klimaatverandering aankan en zelfs kan helpen verzachten, bijvoorbeeld door water vast te houden. Juist hierom vinden we het moeilijk te begrijpen dat de praktijkervaring met actief natuurherstel in Nederland nog zo beperkt terugkomt in het nieuwe Natuurplan. Daarom hebben we de opstellers van het Natuurplan een magazine vol inspiratie aangeboden. De oproep? Maak gebruik van de bewezen successen en jarenlange ervaring met natuurontwikkeling, en pak de koppelkansen die er liggen, zoals de aanstaande herinrichting van het rivierengebied."

Oorzaken natuurverlies stevig aanpakken

Er is ook een steviger aanpak nodig van de belangrijkste oorzaken van natuurverlies, zegt Esther. "Voor stikstof heeft het kabinet onlangs nieuwe plannen gepresenteerd. De aanpak van bestrijdingsmiddelen blijft echter achter, en hoe kunnen de populaties bestuivende insecten herstellen in een wereld vol gif? De insectensterfte tegengaan is wél een van de doelen van de Europese Natuurherstelverordening (NHV). Ook de natuurversnippering moet ambitieuzer worden tegengegaan – voor vitale ecosystemen hebben we meer natuur nodig die goed met elkaar verbonden is. Alleen zo krijg je omstandigheden waarin planten, dieren en natuurlijke processen kunnen meebewegen met de veranderende wereld. En vergeet niet dat dit goed samengaat met andere maatschappelijke doelen, zoals klimaatmaatregelen. In Het Groene Woud in Noord-Brabant verbonden we al meer dan 500 hectare tot een natuurnetwerk dat water vasthoudt voor droge tijden. Langs de Grensmaas in Limburg ging grindwinning hand in hand met het verhogen van de waterveiligheid. Het leverde 2500 hectare nieuwe natuur op. We weten dus al dat het kan en hoe het moet."

Bestaande natuur wilder en sterker maken

"Ten slotte is er ook enorm veel te winnen bij het herstellen van natuurlijke processen in de bestaande natuur. Natuurlijkere waterstanden, natuurlijke begrazing, meer dood hout: allemaal grotere en kleinere maatregelen die helpen de natuurlijkheid – en daarmee de sterkte – van de natuur in Nederland te verbeteren. Het inspiratiemagazine dat we voor de opstellers van het Natuurplan hebben gemaakt, staat vol met succesvolle praktijkvoorbeelden en combinaties van landgebruik. Ook de kansen die de herinrichting van het rivierengebied biedt voor het halen van de doelen uit de NHV komen aan bod”, aldus Esther.

Actueel voorbeeld: koppelkans in het rivierengebied

Een actuele kans voor zo’n verbonden, robuust ecosysteem ligt in de aanpassing van ons rivierengebied. Een flink deel ervan gaat de komende jaren op de schop om ons land beter te beschermen tegen overstromingen en om problemen met het uitslijten van de vaargeul aan te pakken. Het voorstel ‘Meestromende geulen voor een levende rivier’ pleit voor een natuurrijke uitwerking van deze herinrichting. Er liggen uitgelezen koppelkansen voor meer meters natuur, hogere biodiversiteit, betere waterkwaliteit en waterveiligheid, en het bevorderen van toerisme. Dit voorstel past uitstekend in het Natuurplan en zou daar een plaats in moeten krijgen.

Het voorstel van Ruimte voor Levende Rivieren komt erop neer dat het rivierwater over meerdere stromen wordt verdeeld en dat de uiterwaarden worden verlaagd. Door het rivierwater over een groter gebied te verspreiden, vermindert de slijtkracht van het water. Met de grond die vrijkomt door de uiterwaardverlaging worden natuureilanden gevormd. Die helpen om de vaargeul voldoende diepte te geven voor de vrachtschepen, en bieden tegelijkertijd leefruimte voor wilde natuur én nieuwe recreatiegebieden voor mensen. In de zijgeulen van de rivier stroomt het water langzamer, wat kansen biedt voor plantengroei en de dieren die hiervan profiteren.

De natuurrijke variant van de meergeulenaanpak is een Nature-based Solution met grote potentie voor ecosysteemherstel in het rivierengebied. Het biedt onder meer veilige vispassages en kansen voor rivierhout en zachthout ooibos, maar bovenal: een groot nieuw natuurgebied waarin de natuurlijke ecosysteemdynamiek goed kan functioneren zoals de NHV vereist. Daarnaast voorziet het plan van Bureau Stroming, ARK en het Wereld Natuur Fonds in voldoende hoogwaterafvoer, zoetwaterbeschikbaarheid, een goede bevaarbaarheid, verbeterde ruimtelijke kwaliteit en kansen voor regionale economische ontwikkeling. De coalitie Ruimte voor Levende Rivieren, waarin ook de ANWB en de Sportvisunie deelnemen, vertegenwoordigt miljoenen natuurliefhebbers en recreanten in Nederland.

Meer informatie

• Lees meer over Ruimte voor de Rivier in het Inspiratiemagazine voor een Nederlands Natuurplan vanaf pagina 18.

Tekst: ARK Rewilding Nederland
Beeld: Thijmen van Heerde, ARK Rewilding Nederland; Lars Soerink, ARK Rewilding Nederland; Ruben Smit, ARK Rewilding Nederland; Ernst Schrijver