Een plek om op adem te komen: natuur krijgt de ruimte in Zwolle

Tussen de roodbruine gevels bewegen gekleurde slingers in de wind en op de tafels liggen bloemen, verf en kleine witte kaartjes klaar. Cliënten kunnen er de vormen en schaduwen van bloemen schilderen, terwijl elders in de tuin muziek klinkt en bezoekers bij de ijskar samenkomen. “Het is prachtig om te zien hoe medewerkers en de cliënten de tuin omarmen en nu al de effecten zien. Het is echt geweldig!”, zegt Thea Peters, projectleider van IVN Natuureducatie, met een trotse lach.

Van afgesloten ruimte naar één gezamenlijke tuin

De binnentuin bestond al, maar was door hekken, hoge hagen en afzonderlijke gedeelten sterk versnipperd. De ruimte werd nauwelijks als gezamenlijke tuin gebruikt. Vanuit sommige afdelingen konden cliënten bovendien niet gemakkelijk zelfstandig naar buiten. Nu verbinden kronkelende paden de verschillende delen van de tuin. Er zijn bomen, struiken, vaste planten en zitplekken aangebracht. De jonge beplanting moet uitgroeien tot een groene omgeving met meer kleur, beschutting en leven.

Volgens Geertjan Lepping, teamleider duurzaam werken bij Dimence Groep en projectleider van de binnentuin, kon juist op deze locatie veel verschil worden gemaakt. “Hier zit een grote klinische locatie met veel verschillende afdelingen”, vertelt hij. “De tuin was erg opgedeeld en werd weinig gebruikt. We wilden er één plek van maken die voor cliënten, medewerkers en bezoekers toegankelijk en uitnodigend is.”

Ruimte voor rust en ontmoeting

In het ontwerp is bewust ruimte gemaakt voor verschillende behoeften. Dicht bij de ingang ligt een open gedeelte waar cliënten, medewerkers en bezoekers elkaar kunnen ontmoeten of samen een activiteit kunnen doen. Verderop biedt de beplanting juist meer rust en beschutting, met plekken om alleen te zitten of in alle vertrouwen met iemand in gesprek te gaan.

“Je moet in de tuin kunnen kiezen waar je op dat moment behoefte aan hebt”, legt Geertjan uit. “Vooraan ligt de nadruk op het sociale deel. Achterin kun je even op jezelf zijn en op een andere plek kun je rustig met zijn tweeën praten.” Dat is belangrijk, omdat rond de tuin verschillende klinische en ambulante afdelingen liggen. De gebruikers verschillen in leeftijd, mobiliteit en behoefte aan begeleiding. Voor ouderen is bijvoorbeeld een hogere, rechtere bank geplaatst.

Natuur als onderdeel van de dag

Tijdens de opening werd direct zichtbaar wat er in de tuin mogelijk is. Cliënten bezochten de tuin per afdeling en op hun eigen moment. Ze konden de schaduwen van bloemen tekenen en samen pesto maken van zevenblad. Ook pakte een van de begeleiders de gitaar erbij en zongen cliënten en medewerkers samen, terwijl anderen een rustige plek in de tuin opzochten.

De bedoeling is dat dit gebruik na de opening doorgaat. Activiteitenbegeleiders kunnen vaker buiten aan de slag, behandelaars kunnen er gesprekken voeren en familieleden kunnen samen met een cliënt zitten of wandelen. Zo hoeft natuur geen uitstapje te zijn, maar ligt het direct naast de afdeling. “En het is breder dan alleen de cliënten”, benadrukt Geertjan. “Ook voor medewerkers is het gezond om tijdens een pauze even van de werkplek af te gaan en naar buiten te stappen. Een teamoverleg of werkbespreking kan hier net zo goed buiten plaatsvinden.”

Samen werken aan Groene GGZ

De binnentuin is gerealiseerd binnen Te Gek Groen, een programma van IVN Natuureducatie en Nature For Health dat aansluit bij de landelijke beweging Groene GGZ. Het doel is om natuur structureel onderdeel te maken van de zorg en het dagelijks leven van cliënten en medewerkers. Vertegenwoordigers van verschillende afdelingen en de cliëntenraad dachten mee over de inrichting. IVN Natuureducatie ondersteunde het proces en dacht mee over het toekomstige gebruik. Daarbij is Dimence Groep een van de koplopers van het Overijssels project Natuur en Zorg vanuit het provincieprogramma Natuur voor Elkaar. “De helende werking van natuur heeft deze groep zoveel te bieden, alleen al het uitkijken op groen heeft een wetenschappelijk bewezen genezende werking,” vertelt Thea. “Het is mooi om zo ook andere zorginstellingen te kunnen inspireren en praktijkervaringen te geven.”

De tuin is met de opening nog niet af. De planten moeten groeien en de verschillende plekken krijgen de komende jaren steeds meer beschutting. Maar voor Geertjan wordt het succes vooral bepaald door de mensen die de tuin gaan gebruiken. “Voor mij is het een succes als het straks buiten voller is dan binnen”, zegt hij. “Als mensen de tuin echt weten te vinden en denken: de binnentuin biedt voor mij diverse plekken om buiten in de natuur te verblijven; dat ga ik vaker doen.”

Tussen de jonge planten en slingerende paden is die plek nu ontstaan. Om samen iets te doen, in beweging te komen of een gesprek te voeren. Maar ook om even niets te hoeven, en simpelweg op adem te komen.

Tekst en beeld: Provincie Overijssel