Grote exotische platworm danst ook op Wadden
Stichting ANEMOONLang geleden zongen Freek de Jonge en Bram Vermeulen over de schoonheid van het Wad (bij nacht). Die schoonheid en ook de zogenaamde stilte komt vaak terug in films en documentaires, zoals ‘Silence of the Tides’ van Pieter-Rim de Kroon. Maar iedereen die 's nachts of overdag in het Waddengebied is, weet dat het er nooit stil is. Er gebeurt van alles en vooral: overal is beweging. Soms wordt er zelfs de flamenco gedanst!
Fien ontdekt een flubber
Het is zaterdag 22 augustus 2026. Over een week is het seizoen voorbij. Wadgidsen Femke van Oosterom en Jolijn Jansen van de Waddenvereniging lopen met een groepje bezoekers op het wad bij Terschelling. Ze komen net terug vanaf de oesterbank in de omgeving van De Keag. Opeens horen ze Fien, een enthousiast meisje dat alles prachtig vindt, roepen: "Ik heb iets gevonden!". Natuurlijk gaan we kijken. De al blij stralende ogen van Fien worden nóg groter als de ervaren wadgids moet toegeven: "Hé, ken ik niet, nooit eerder gezien!". Het gaat om een plat, bruinachtig flubbertje dat op de kop langs een geultje ligt. Fien krijgt van Jolijn de opdracht bij Femke een loeppotje te halen. Vervolgens draagt ze het potje met haar geheimzinnige dier de hele weg terug zelf.
Exotische zeeplatworm
Aan de wal wordt de vondst uiteraard goed bekeken. Iedereen is opgetogen. De appgroep van de wadgidsen wordt ingeschakeld en al snel blijkt dat het hier gaat om de imposante exotische platworm die een paar jaar geleden voor het eerst door duikers in Zeeland is ontdekt. "Zo plat als een pannenkoek of een Franse crêpe, maar dan langgerekt-ovaal en met de kleur van een plakje leverworst." Zo omschreven duikers in een artikel over deze vondst op Nature Today deze nieuwe inwoner van Zeeland. Behalve de grootte – zulke grote platwormen waren nog absoluut onbekend uit de Nederlandse wateren – vielen toen ook al meteen de sierlijk golvende bewegingen van het dier op, zoals op dit filmpje goed te zien is. Ook het door Fien gevonden exemplaar laat in een cuvet (een klein aquarium) zien dat hij zich met golvende bewegingen verplaatst (zie het filmpje hieronder).
Flamenco-platworm Waddenzee (Bron: Stichting ANEMOON)
De flamenco dansen
De muziek onder het filmpje van het Terschellingse exemplaar is niet toevallig. Naar aanleiding van de oproep in het Nature Today-artikel kwamen indertijd bij Stichting ANEMOON allerlei voorstellen – ruim honderdvijftig – binnen voor een Nederlandse naam. Daaruit kwam één naam naar voren die volgens velen het meest beeldend was voor het dier: Flamenco-platworm. Die naam verwijst naar de gracieuze, dansende bewegingen en naar de plooien in de zoom van de jurk van een Spaanse flamencodanseres. Dit, samen met de herkomst van deze exotische platworm – uit zuidelijke richtingen – heeft ervoor gezorgd dat deze naam inmiddels volledig is ingeburgerd en geaccepteerd. Kruipend, maar ook zwemmend zijn deze bewegingen heel typerend.
Waddenvondsten
Vanzelfsprekend is hierna door de wadgidsen en eiland- en wadbezoekers speciaal uitgekeken naar deze bijzondere wadbewoner. Dat leverde onder andere de volgende waarnemingen op:
- 22 augustus - in de geul bij De Keag
- 22 augustus - in de jachthaven
- 22 augustus - niet in de geul maar op of in het slik
- 25 augustus - ongeveer 200 meter vanuit De Keag
De vondst van Fien is niet de allereerste uit het Waddengebied. Zo zijn op Waarneming.nl al vondsten uit eind 2024 en uit 2025 ingevoerd, zowel van Terschelling als van Vlieland.
Beschrijving: de grootste platworm
De Flamenco-platworm is zonder meer de grootste mariene (in zee levende) platworm van ons land. Het dier heeft een ovaal, zeer plat lichaam dat doorgaans 8 tot 12 centimeter is, maar soms nog groter kan zijn. De kleur varieert van lichtbeige tot bruinoranje, met een patroon van witte en bruine tot paarsbruine vlekken. De rand van het lichaam is vaak lichter. Over het midden loopt een verhoogde richel waarin de sterk ontwikkelde keelholte ligt. Op de voorrand aan de kopzijde staan twee kleine koptentakels. Deze platwormen zijn vooral te vinden op harde bodems, onder stenen en tussen rotsen, vanaf de getijdenzone tot op enkele tientallen meters diepte. Maar dus ook in de getijdenzone van slikgebieden. Ze voeden zich waarschijnlijk met mosdiertjes, zakpijpen en andere kleine ongewervelden.
Wetenschappelijke naam en onderzoek
Hoewel de soort in eerste instantie werd aangeduid als Pseudoceros maximum, bestaat inmiddels het sterke vermoeden dat het om een andere exotische soort gaat. Onderzoek is nog in gang, maar vermoedelijk gaat het om een Phrikoceros-soort. Ook het onderzoek op de Wadden gaat door. Meer en meer ontstaat het besef dat wadgidsen een belangrijke rol kunnen spelen bij citizen science-onderzoek in het Waddengebied. Ze kennen 'hun' gebied en routes, ze hebben oog voor alles wat leeft en veranderingen vallen hen al snel op. Dat geldt behalve voor slik- en zandsoorten, zéker voor het leven op hard substraat, zoals op basalt en andere stenen, en uiteraard dat op oester- en mosselbanken. Er is bij Stichting ANEMOON een speciaal project voor het harde substraat in het Waddengebied: LIMP-Wadden. Daarnaast wordt gedacht aan een aanvullend programma waarbij wadgidsen en excursiegangers een belangrijke rol spelen.
Tekst: Luka Biemond en Rykel de Bruyne, Stichting ANEMOON. Met medewerking van de wadgidsen van de Waddenvereniging en natuurlijk van Fien.
Beeld: Jolijn Jansen (leadfoto: de vondst van Fien, Terschelling De Keag, 22 augustus 2026); Femke van Oosterom; Marion Haarsma
Filmpjes: Marco Finke; Jorn Theelen; Femke van Oosterom