Vernieuwde GrowApp: leg vast hoe de natuur reageert op droogte en klimaat

Berken, beuken, eiken, elzen en andere bomen hadden het de afgelopen maanden zwaar. Door de intense droogte in combinatie met recordhoge zomertemperaturen moesten ze alles op alles zetten om te overleven. Ook gras en kruidachtige planten leden eronder. Het Nederlandse landschap kreeg een Zuid-Europese uitstraling. Weersextremen volgden elkaar de afgelopen jaren in rap tempo op, en dat gaat zeer waarschijnlijk door. Wat doet dat met de natuur?

De natuur verandert continu: door de seizoenen (de komende weken genieten we weer van de herfstkleuren), door onze ingrepen in het landschap en daarbovenop door klimaatverandering. Maar hoe zien die veranderingen er in de praktijk uit? Herkennen we de effecten, en onthouden we hoe onze leefomgeving er vroeger uitzag? Om dat vast te leggen en te duiden hebben we jouw hulp nodig, met foto’s van zoveel mogelijk plekken.

Fotografeer voor de wetenschap

Een manier om de veranderingen letterlijk in beeld te brengen en te onderzoeken is door regelmatig op een vaste plek een foto te maken en die over de jaren met elkaar te vergelijken. Om dat makkelijk te maken, hebben we tien jaar geleden de GrowApp gemaakt en natuurliefhebbers en scholieren die meedoen met het GLOBE-programma gevraagd om timelapses te maken van bomen, natuurgebieden, straten en tuinen. Het werkt simpel: je maakt telkens vanaf hetzelfde punt een nieuwe foto. GrowApp legt je vorige foto er transparant overheen, zodat je precies kunt uitlijnen, en zet de foto’s automatisch om in een groeiende timelapse door de seizoenen en jaren heen.

Elke foto is meer dan een leuk plaatje. We bundelen de foto’s van alle deelnemers tot tijdreeksen en leggen die naast klimaatdata. Zo onderzoeken we of de seizoenskalender van bomen verschuift door klimaatverandering, en wat dat betekent voor hun vitaliteit en voor de ecosysteemdiensten die ze leveren, van verkoeling tot CO₂-opslag.

GrowApp vernieuwd: geen app meer nodig

GrowApp is niet langer een app die je moet downloaden, maar is door Good City Sense opnieuw gebouwd en werkt nu volledig in de browser, op GrowApp.today. Geen account nodig: open de site, maak een foto, klaar. Je hoeft geen bioloog te zijn om bij te dragen aan onderzoek naar natuur en klimaat, een paar tellen per maand is genoeg.

Effecten weersextremen op natuur zichtbaar gemaakt

We lanceerden de GrowApp voor het eerst in het voorjaar van 2017. Sindsdien zijn op meer dan twintigduizend locaties foto’s gemaakt. Op bijna zesduizend daarvan zijn meerdere foto’s genomen en is dus een timelapse ontstaan. In de langere series zijn diverse veranderingen in natuur en landschap te zien. Zie eerdere berichten op de GrowApp-sectie van Nature Today.

De fotocompilatie hierboven toont een GrowApp-locatie in Den Hout die van 2022 tot en met 2024 een weiland was. Het effect van de zeer warme, extreem zonnige en zeer droge zomer van 2022 is goed zichtbaar op het gras. In 2025 is het weiland omgevormd tot een maisakker. Het effect van de recordwarme, zeer zonnige en droge zomer en de zeer droge, zeer warme en zeer zonnige lente in 2026 op de mais is goed zichtbaar.

De onderstaande compilatie van een GrowApp-locatie in het buitengebied van Bennekom is zeer illustratief voor de veranderingen die zich voltrekken. We zien tot aan 23 mei 2024 een beuk staan waarvan de vitaliteit na 2017 sterk verminderde. Op 29 mei 2024 is de beuk gekapt. De vitaliteit nam mogelijk af door de zeer zachte, zeer droge en zeer zonnige lente van 2017 en mogelijk de aanvankelijk (zeer) zachte winter van 2017 op 2018 die afsloot met een zeer koude februari. De zomer van 2018 was vervolgens weer extreem warm (maximumtemperatuur van 38°C), zeer zonnig en zeer droog. Sinds het verdwijnen van de beuk is het boompje dat ervoor stond ook achteruitgegaan en deze is inmiddels dood. De palmboom naast het huis kwam in 2017 tot aan de dakgoot, maar reikt in 2026 tot aan de bovenkant van de dakkapel. Het is een voorbeeld van de mediterranisering van het landschap. Die voltrekt zich voor onze ogen, maar valt velen nog nauwelijk op omdat ze, ondanks de snelheid, geleidelijk verloopt.

Straks ook de boom in je eigen tuin: GrowApp in Tuinrapport

Good City Sense bouwt de GrowApp-functionaliteit ook in Tuinrapport in. Op dat platform brengen bewoners hun tuin in kaart, vaak binnen een project van hun gemeente of provincie. Straks voeg je daaraan met een paar tikken een foto van de boom in je eigen tuin toe. Na verloop van tijd krijg je zo je eigen timelapse, en je foto’s gaan ook naar de landelijke GrowApp zodat ze meetellen in het onderzoek. Zo komen bomen in beeld die tot nu toe grotendeels buiten zicht bleven: tuinbomen. De tuinbezitter ziet die boom elke dag, maar voor de wetenschap en voor gemeentelijk groenbeleid is hij nog nauwelijks zichtbaar. Naast de bomen in straten, parken en natuurgebieden die al in GrowApp worden gevolgd, ontstaat zo een groeiende reeks tuinbomen, en daarmee een completer beeld van hoe al het groen in stad en dorp reageert op een veranderend klimaat.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, Wageningen University; Matthijs Begheyn, Stichting GLOBE Nederland; Tim van Densen en Arjen Hof, Good City Sense
Beeld: GrowApp.today