Nature Today

Muurhooiwagen weggevaagd door Italiaanse nieuwkomer

EIS Kenniscentrum Insecten
24-OKT-2016 - De muurhooiwagen was een zeer algemene soort in ons land. Door de komst van een zuidelijke nieuwkomer, de rode hooiwagen, kreeg hij echter te maken met een geduchte concurrent. De muurhooiwagen is daardoor weggevaagd uit grote delen van Europa en een ernstig bedreigde soort geworden.
Deel deze pagina

De muurhooiwagen (Opilio parietinus) was vroeger algemeen in ons land. De rode hooiwagen (Opilio canestrinii) is een nauw verwante soort die voorheen alleen in Italië voorkwam. Een halve eeuw geleden is hij de Alpen overgestoken, waarna de soort zich gestaag heeft uitgebreid over Europa. In 1991 werd de eerste rode hooiwagen in Nederland gezien, maar toen was de soort duidelijk gevestigd en dus al langer aanwezig.

Mannetje van de muurhooiwagen

De rode hooiwagen is een concurrent voor de muurhooiwagen omdat hun leefwijzen veel op elkaar lijken. De nieuwkomer blijkt sterker en de muurhooiwagen is overal in Europa aan het verdwijnen. In Nederland werd ook gedacht dat de muurhooiwagen was verdwenen, omdat er geen waarnemingen waren uit de periode 2007-2011.

Vrouwtje van de muurhooiwagen

In 2012 werden echter twee kleine populaties van de muurhooiwagen ontdekt, in Zuid-Limburg en Rotterdam. De dieren bevonden zich op koude, donkere plekken: een tunnel en de muren onder een snelwegviaduct. Een theorie is dat het daar te koud is voor de Italiaanse nieuwkomer en dat dit soort leefgebieden nog de enige plekken zijn waar de muurhooiwagen zich weet te handhaven.

Leefgebied in Zuid-Limburg

De populatie in Rotterdam is klein en hier zijn maximaal 30 individuen waargenomen. De populatie in Zuid-Limburg is ook klein en wordt elk jaar in oktober, als de dieren volwassen zijn, door EIS onderzocht. In de periode tussen 2012 en 2015 schommelde het aantal individuen hier tussen de 11 en 58 individuen. De telling van dit jaar heeft 56 exemplaren opgeleverd.

Leefgebied in Rotterdam

De twee bekende leefgebieden zijn van groot belang voor de soort, niet alleen binnen ons land, maar ook internationaal. In België is de soort namelijk na 1993 niet meer gezien, in Duitsland zijn er geen waarnemingen na 2006 (en is de muurhooiwagen op de rode lijst gezet) en in Frankrijk zijn er geen waarnemingen meer sinds 2011.

De toekomst van de muurhooiwagen in ons land is echter onzeker. De twee populaties zijn zo klein dat ze vatbaar zijn voor natuurlijke populatieschommelingen of effecten van inteelt. In Rotterdam bevinden de dieren zich onder een rijksweg in een druk industriegebied en is bescherming lastig te regelen. In Zuid-Limburg wordt het leefgebied wél beschermd door de terreinbeheerder de Zuid Limburgse Stoomtrein Maatschappij.

Vondsten van de muurhooiwagen zijn ook beschreven in dit artikel en de soort figureert ook in een filmpje van Vroege Vogels.

Tekst: Jinze Noordijk, EIS Kenniscentrum Insecten
Foto’s: Jinze Noordijk & Marc de Winkel

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen