Nature Today

Zomerse temperaturen, maar herfst komt al op gang

De Natuurkalender, GLOBE Nederland, Wageningen Universiteit
27-AUG-2017 - 1 september begint de meteorologische herfst, maar in de natuur lijkt de herfst al gestart te zijn. Vruchten vallen zeer vroeg van bomen en struiken en de eerste bladverkleuring en bladval komt vroeg op gang. Tegelijkertijd komen diverse voorjaarsbloeiers opnieuw in bloei. Nu is het moment om met de GrowApp time-lapse video’s te gaan maken van het verloop van de herfstkleuren.
Deel deze pagina

De astronomische herfst begint dit jaar op 22 september om 22:02. De meteorologische herfst begint al op 1 september. Nog niet iedereen zal het opgevallen zijn, maar overal in de natuur wordt zichtbaar dat de herfst in de natuur nu al op gang begint te komen. Bij diverse boomsoorten beginnen bladeren te verkleuren en van de boom te vallen. In de botanische tuin Belmonte in Wageningen laten de esdoorns overduidelijk zien welk seizoen er op de agenda staat met een schitterende combinatie van rood, oranje, geel en groene bladeren. Deze bomen verkleuren normaal gesproken al vroeg, maar dit jaar begint de verkleuring wel opvallend vroeg. De appelbomen die er voor staan zien er ook herfstachtig uit met verkleurende en vallende bladeren.

Bladverkleuring esdoorns in de botanische tuin Belmonte in Wageningen

Zeer vroeg verkleurende berken en beuken

Van berken is bekend dat ze als een van de eerste boomsoorten beginnen met de bladverkleuring en bladval. Normaal begint de bladverkleuring van berken in de tweede helft van september. Dit jaar zijn veel berken al eerder begonnen. Van een berkenboom in de natuurtuin achter het Lumen-gebouw van Wageningen University bleek begin augustus al zo’n 20 procent van de bladeren verkleurd te zijn. De afgelopen dagen kwamen er niet veel gele bladeren bij terwijl de verkleurde bladeren er af vielen waardoor de boom weer een groenere uitstraling kreeg en het percentage bladverkleuring terugliep tot 6 procent.

Beuken krijgen op veel plaatsen ook al een lichtgele gloed. Voor beuken begint bladverkleuring normaal gesproken pas vanaf 20 september. Als de bladverkleuring al in augustus begint dan is dat zeer vroeg.

Percentage bladverkleuring berk achter het Lumengebouw van Wageningen University in herfst 2015, 2016 en 2017 tot 23 augustus 2017

Stand bladverkleuring (20%) van de berk achter het Lumen gebouw op 16 augustus 2017

Wat is er met de paardenkastanjes aan de hand?

Naast esdoorns, berken en beuken zie je bladverkleuring op gang komen bij boomsoorten als lindes, robinia’s en moseiken. Bij zomereiken is nog weinig bladverkleuring te zien. Een boomsoort waar we dit jaar al veel herfstvragen over gehad hebben, is de witte paardenkastanje. Mensen vragen zich af wat er met de kastanjes aan de hand is, omdat de bladeren er zo vroeg zo bruin uit zien en al van de bomen vallen. De belangrijkste reden voor de zeer vroege verkleuring is de paardenkastanjemineermot. Deze mot vreet zich een weg in het blad waardoor er mijnen ontstaan die in de loop van het groeiseizoen bruin worden.

De mineermotten profiteren van een lang groeiseizoen. Uit de waarnemingen van de start van de bladontplooiing via De Natuurkalender blijkt dat de paardenkastanje dit jaar twee weken eerder in blad kwam dan normaal. De zeer hoge temperaturen in maart waren hiervoor verantwoordelijk. De (zeer) hoge temperaturen in mei, juni en juli zorgden voor extra generaties van deze mineermot en daardoor voor extra vraat. Hierdoor komt de bladverkleuring extra vroeg op gang. Overigens begint ook de normale bladverkleuring op gang te komen bij gezonde bomen met relatief beperkte aantasting van de mineermot. Zie hieronder een foto van twee witte paardenkastanjes op 23 augustus 2017 en op 26 september 2016. De kastanje begint dit jaar beduidend vroeger met verkleuren.

Witte paardenkastanjes op 26 september 2016

Witte paardenkastanjes op 23 augustus 2017

Oorzaak van vroege bladverkleuring

Het is niet helemaal duidelijk wat de oorzaak is van de vroege start van de herfst. Waarschijnlijk is het een combinatie van een vroege start van het groeiseizoen door de uitzonderlijk zachte maart samen met een aantal nachten met vorst. Op het moment dat veel bomen hun bladeren ontplooiden en/of in bloei kwamen eind april/begin mei deden zich een paar nachten voor waarbij de temperatuur aan de grond tot -9 graden Celsius zakte. Deze vorst kan tot schade geleid hebben. Vervolgens was het tot half juni extreem droog waarna een natte tot zeer natte zomer volgde. Grote wisselingen in vochtbeschikbaarheid kan bomen verzwakken.

Zeer vroege vruchtenrijping

De vroege bloei en hoge temperaturen in de afgelopen maanden hebben ervoor gezorgd dat de vruchtenrijping voorspoedig is verlopen. De afgelopen twee weken begonnen op veel plaatsen de eikels uit de bomen te vallen. Vroeger was de laatste week van september normaal. Niet alleen de eikels zijn vroeg. Wilde lijsterbessen werden begin juli al rijp en de vlierbessen al begin september, beide zo’n maand eerder dan normaal.

Tweede bloei

Naast de zeer vroege bladverkleuring en vruchtenrijping zijn momenteel de waarnemingen van bloeiende voorjaarsplanten opvallend. Diverse wilde lijsterbessen hebben naast rijpe vruchten trossen met bloemen. In de botanische tuin in Wageningen komen diverse rododendrons in bloei. Heel opvallend ook is de bloei van duinrozen in de bijzondere Doorenboscollectie. Deze horen echt alleen maar in mei te bloeien.

Najaarsbloei doet zich vaker voor. Bij De Natuurkalender kregen we bijvoorbeeld in 2011 redelijk veel meldingen van najaarsbloei. Ook toen hadden we een extreem droog voorjaar gevolgd door een uitzonderlijk natte zomer. De hovenier van het arboretum herinnerde zich dat in het jaar 1976 in het najaar veel planten een onverwachte najaarsbloei hadden. Dat jaar is het droogste jaar tot nu toe. Het is dus niet onwaarschijnlijk dat de komende weken meer planten en bomen onverwacht in bloei gaan komen.

Volop bloeiende wilde lijsterbes met rijpe vruchten op 16 augustus 2017

Bloeiende rododendron in botanische tuin Belmonte op 23 augustus 2017

Bloeiende rododendron in botanische tuin Belmonte op 23 augustus 2017

Bloeiende duinroos in botanische tuin Belmonte op 23 augustus 2017

GrowApp

Nu de eerste herfstverschijnselen zichtbaar worden is het een goed moment om de GrowApp te downloaden op je smartphone en regelmatig (bijvoorbeeld een keer per week of twee weken) op vaste punten (tuin, straat, park, natuurgebied) foto’s van bomen, struiken of landschappen te maken. De GrowApp maakt van de opeenvolgende foto’s automatisch een timelapse video die de herfsttransformatie in de natuur mooi in beeld brengt. Bij het toevoegen van een foto laat de GrowApp de eerste foto uit de reeks half doorzichtig zien zodat de nieuwe foto precies op de voorgaande gepositioneerd kan worden. De Natuurkalender van Wageningen University en GLOBE Nederland hebben de GrowApp dit voorjaar gepubliceerd. Er zijn inmiddels al vele duizenden foto’s ingezonden. Zie www.Growapp.today voor een overzicht van alle locaties waar foto’s zijn aangemaakt en voor het downloaden van de app. Hieronder een kort filmpje over de GrowApp. Helemaal onderaan dit bericht staan links naar een aantal time-lapse video’s die het afgelopen jaar gemaakt zijn. Op deze pagina staat het gebruik van de GrowApp uitgelegd.

Screenshot van www.GrowApp.today met daarop alle foto-locaties die dit jaar zijn aangemaakt. Onder de kaart wordt een selectie van de foto’s getoond. Door op een punt of foto te klikken komt de time-lapse in beeld. Via de filteroptie links bovenin het scherm zijn alle time-lapse video’s te zien en kan er op # gezocht worden

Over de GrowApp (Bron: Resource)

Groenindex

Naast dat het interessant is om te zien hoe bomen en landschappen continu veranderen in de tijd, dragen de foto’s ook bij aan wetenschappelijk onderzoek. Door de groenwaardes uit de foto’s te halen krijgen we een beter beeld van het verloop van de seizoenen, de fenologie in relatie met weersomstandigheden. De komende (tientallen) jaren zal blijken hoe bijzonder dit jaar zal zijn. Het is natuurlijk nog even afwachten of de vroege start van de herfst zich doorzet. Voorlopig lijkt het nog warm te blijven. Als de temperatuur hoog blijft, dan zal het een lange herfst worden.

Voorbeelden van time-lapse video's gemaakt met de GrowApp

Hieronder staat een kleine selectie van time-lapse video's die met de GrowApp gemaakt zijn. Een aantal time-lapse video's begint met kleine fotootjes omdat de eerste foto's in de serie gemaakt zijn met een camera met een lagere resolutie dan die van de latere foto's. In de GrowApp worden de foto's beter geschaald en wordt per foto ook de datum en eventuele bij de foto ingevoerde tekst getoond.

  1. Sierkers en treurwilg vanaf 14 maart 2017, Binnenveld, Bennekom (76 MB)
  2. Eikenlaan en aanleg van fietspad met duurzaam asfalt, Bornsesteeg, Wageningen vanaf 23 maart 2017 (43 MB)
  3. Twee witte paardenkastanjes aan de Droevendaalsesteeg, Wageningen vanaf 23 september 2016 (69 MB)
  4. Moseiken op de campus Wageningen University vanaf 30 september 2016 (41 MB)
  5. Beuk in Zetten vanaf 23 maart 2017 (66 MB)
  6. Bosrand langs grasland in Enschede vanaf 31 maart 2017 (32 MB)
  7. Akkers in Wageningen vanaf 26 september 2016 (58 MB)

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University
Foto’s: Arnold van Vliet

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen