Vroegeling, klein maar fijn

Vroege bloeier

De Vroegeling (Draba verna) doet zijn naam eer aan. Hij bloeit vroeg in het jaar tussen februari en mei. Dat betekent dat hij al voor de start van het voorjaar in bloei staat. Deze soort is inheems in Nederland, en komt oorspronkelijk voor in Europa en Azië. Hij komt inmiddels overal ter wereld in de gematigde klimaatzones voor en is daarmee een werkelijke kosmopoliet geworden. Vroegeling kan je overal in Nederland vinden, maar hij groeit het best in duin- en stedelijke gebieden. Als het in januari al zonnig is, kan je Vroegeling al bloeiend aantreffen.

Uiterlijk en kenmerken

Vroegeling is met haar 3 tot 15 centimeter een kleine plant. Het is dus niet gek dat ze weleens over het hoofd wordt gezien. Dit wordt nog versterkt door het feit dat zij bloeit voordat voor veel mensen het ‘buitenseizoen’ is begonnen, en zodoende wordt zij tijdens inventarisaties vaak gemist. De Vroegeling behoort tot de familie van de Kruisbloemigen. Kenmerkend voor deze plantenfamilie is dat de bloemen vier kroonbladen dragen. Toch lijkt het alsof Vroegeling acht kroonbladen heeft. Dit komt doordat de kroonbladen erg diep ingesneden zijn. Dat kan je goed zien als je de kroonbladen uit de bloem trekt of de bloem met een loepje van dichtbij bekijkt.

Vroegeling groeit als een rozet. Dat betekent dat de bladeren vanuit het hart van de plant groeien en dan een rozet vormen. Hij kiemt al in de herfst en overwintert als rozet. Rond februari steekt er een bloemsteeltje uit het rozet en komt hij in bloei. Aan de binnenkant van de bloem zitten een gele stamper en zes meeldraden. Deze plant is namelijk tweeslachtig. Dat betekent dat de bloemen zowel een vrouwelijk (stamper) als mannelijk (meeldraden) geslachtsorgaan bevatten. Vroegeling kan zichzelf bevruchten, wat haar standaardmanier van voortplanten is. De vruchten zijn afgeplat en ovaalvormig. De bladen van de Vroegeling zijn spatelvormig en bedekt met kleine haartjes.

Unieke voortplanting

Vroegeling doet voornamelijk aan zelfbestuiving, hij heeft dus geen andere plant nodig om tot vruchtzetting te komen. Hierdoor ontstaan op groeiplaatsen vaak ‘zuivere lijnen’ van planten die erg op elkaar lijken, omdat de populatie vaak uit 1 individu is ontstaan en er dus geen ander genetisch materiaal bij komt. Het bestaan van enige groepen van lijnen die net iets van elkaar verschillen is in het verleden aanleiding geweest om een groot deel van deze lijnen als aparte soorten te beschrijven. Door deze wirwar aan soortconcepten en -beschrijvingen heersen ondertussen in Nederland (en Europa) twee verschillende overtuigingen omtrent Vroegeling. Een deel van de botanici beschouwt alles als één soort: Vroegeling s.l., waarbij s.l. staat voor sensu lato, ofwel in de brede zin. Een ander deel erkent een vier- tot zestal (onder)soorten van Vroegeling in Nederland, die op basis van minieme morfologische verschillen met aardig wat overlap van elkaar onderscheiden kunnen worden. Het is hierbij wel belangrijk om te vermelden dat in populaties vaak minstens net zo veel ‘tussenvormen’ als soortzuivere individuen worden aangetroffen. Ook komt het onderzoek dat in Nederland is gedaan weer niet overeen met onderzoek uit België of Engeland, wat voor meer verwarring zorgt. Kruisbestuiving, waarbij de ene plant de ander bestuift, komt op kleine schaal wel voor bij Vroegeling. Hierdoor kunnen nieuwe populaties met een nieuw combinatie van genetisch materiaal ontstaan waaruit een nieuwe zuivere lijn kan ontstaan.

Heb jij de Vroegeling al gespot? Deze plant groeit waarschijnlijk gewoon in jouw straat of zelfs in jouw tuin! Als je hem eenmaal weet te herkennen, loop je niet meer ongemerkt voorbij aan deze voorbode van de lente.

Tekst: Eddie Timmermans, Yuverta Tilburg; Daan Curwiel & Leonie Tijsma, FLORON
Beeld: Jan van der Straaten, Saxifraga; KU Leuven