Natuurjournaal 11 januari 2026

Je krijgt het al koud als je ernaar kijkt: die iele, kale vogelpootjes die onder een dik verenpak uitsteken. Ontwerpfoutje? Hebben vogels last van wintertenen als ze te lang over het ijs of door de sneeuw trippelen? Gelukkig niet. De poten zijn bedekt met een laag taaie, vorstbestendige schubben. Verder zitten er geen spieren in de poten, enkel pezen, en die vragen minder energie om nog goed te functioneren. De bloedvaten in de poten kunnen zonder problemen vernauwd worden bij kou. Tot slot zorgt een bijzonder warmtewisselsysteem, het ‘rete mirabile’ of wondernet, ervoor dat er weinig warmteverlies optreedt: opgewarmd bloed vanuit het lijf stroomt vlak naast afgekoeld bloed dat vanuit de poten op de terugweg is. Zo warmt het terugkerende bloed alvast op, en het warme bloed naar de poten koelt al af. Gevaar om aan het ijs vast te vriezen bestaat er voor bijvoorbeeld eenden wel. Dan is er gelukkig altijd nog de typische vogeltruc om afwisselend op één poot te staan!

Kelkzwammen, zoals de rode kelkzwam of de sterk gelijkende krulhaarkelkzwam, hebben zoveel antivries in hun vruchtlichamen dat ze vorst tot min 15 graden Celsius kunnen weerstaan. Het zijn winterpaddenstoelen bij uitstek. Kijk dus niet raar op als je na de eerste nachtvorst ineens felrode zwammen in het kale landschap ziet verschijnen. Beide zijn op het oog niet van elkaar te onderscheiden en ze kunnen in dezelfde gebieden voorkomen. Met lange stelen ‘wortelen’ ze in dood hout. Rode kelkzwammen doen dat het liefst in es, iep en beuk, krulhaarkelkzwammen kiezen els en esdoorn. Beide kunnen ook voorkomen op wilg en hazelaar. Elke superheld heeft een achilleshiel: bij de eerste warmte van het voorjaar zullen kelkzwammen jammerlijk verschrompelen.

Tekst: Karen Bosma, Nature Today
Beeld: Rik Kruit, Saxifraga; Luuk Vermeer, Saxifraga