Afwegingskader biedt houvast bij aanpak invasieve rivierkreeften

Verschillende soorten invasieve rivierkreeften komen in Nederland steeds meer voor en kunnen bij hoge dichtheden voor veel overlast en enorme schade aan onderwaterecosystemen zorgen. Ze eten waterplanten en dieren, graven in oevers en verstoren het ecosysteem. Hierdoor kunnen heldere, soortenrijke wateren snel omslaan naar troebele en soortenarme systemen. De gevolgen zijn verstrekkend: van verlies aan biodiversiteit tot verhoogde risico’s voor waterveiligheid. Daarmee vormen ze een extra druk op het halen van doelen uit Europese natuur- en waterwetgeving (Kaderrichtlijn Water en Natura 2000).

Keuzes maken in complexe situatie

Water- en terreinbeheerders staan voor lastige keuzes: waar grijp je in, en welke maatregelen zijn effectief? Om deze keuzes tegemoet te komen is het Afwegingskader rivierkreeften ontwikkeld in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur. Vertegenwoordigers vanuit verschillende waterschappen, Rijkswaterstaat, het Interprovinciaal Overleg (IPO) en de Unie van Waterschappen maakten deel uit van de begeleidingscommissie. En Stichting Toegepast Onderzoek Waterbeheer (STOWA) begeleidde het ontwikkelingsproces. Dit nieuwe afwegingskader biedt praktische handvatten voor het maken van die keuzes. Het helpt bij het bepalen welke maatregelen kansrijk zijn, afhankelijk van het type water en de aanwezige rivierkreeftensoort.

Het afwegingskader onderscheidt dertien verschillende watertypen en is ontwikkeld voor zes soorten rivierkreeften die voor problemen zorgen, of waarvan dit wordt verwacht. Voor elk van deze combinaties is ingeschat hoe gevoelig een watersysteem is voor invasie van de betreffende soort en welke maatregelen mogelijk effectief zijn.

Het afwegingskader geeft niet aan in wélke wateren maatregelen getroffen dienen te worden; dit is een keuze die de waterbeheerder eerst zelf dient te maken. Deze prioritering kan bijvoorbeeld worden gedaan op basis van hoge lokale biodiversiteitswaarden, Natura 2000- of KRW-doelen, of anderszins (bijvoorbeeld cultuurhistorie of aanwezige veroorzaakte schade). Zodra de prioritering is gedaan, kan door middel van het afwegingskader worden bepaald wat wel of geen kansrijke maatregelen zijn in een bepaald watertype. Hiervoor is een beslisboom uitgewerkt.

Van wegvangen tot versterken van ecosystemen

Er zijn uiteenlopende maatregelen beschikbaar, zoals het wegvangen van rivierkreeften door klassieke fuiken of inzetten op mechanische bestrijding, waar minder arbeidsinspanning bij komt kijken. Ook zijn habitatmaatregelen uitgewerkt, zoals het tijdelijk droogleggen van wateren, en preventieve maatregelen zoals het aanleggen van barrières. Daarnaast zijn verschillende facetten van de ecosysteemaanpak uitgewerkt. Dit heeft betrekking op het versterken van ecosystemen, bijvoorbeeld door verbetering van de waterkwaliteit en herstel van habitat van predatoren. De effectiviteit van maatregelen kan per watertype en soort rivierkreeft verschillen, hier is rekening mee gehouden.

Bij iedere maatregel, per watertype, zijn eventuele randvoorwaarden uitgewerkt, en is een overzicht van de kosten uiteengezet; deze zijn immers belangrijk bij de keuze-afweging voor het treffen van een bepaalde maatregel.

Geen eenvoudige oplossing

Een definitieve oplossing voor de rivierkreeftenproblematiek is er niet. Volledige verwijdering is in de meeste wateren geen haalbaar scenario. Ook het idee dat grootschalige consumptie van rivierkreeften het probleem oplost, blijkt in de praktijk niet realistisch. Combinaties van maatregelen lijken vaak het meest kansrijk. De aanpak zal zich vooral moeten richten op het blijvend onderdrukken van populaties en het beperken van schade. Daarbij zijn een goede waterkwaliteit en robuuste ecosystemen essentieel. Dit zou kunnen worden ondersteund met intensieve bestrijding.

Blijven ontwikkelen en bijstellen

Het afwegingskader is gebaseerd op de huidige kennis, en aangezien dit in ontwikkeling is, zal het met enige regelmaat moeten worden geactualiseerd. Verdere ontwikkeling van effectieve maatregelen – en dus onderzoek hiernaar – blijft nodig, alsmede een proactief beleid tegen nieuwe invasieve soorten rivierkreeften. Met dit eerste landelijke afwegingskader hebben waterbeheerders een hulpmiddel in handen om gerichter en beter onderbouwd in te grijpen waar dat nodig is.

Meer informatie

• Het Afwegingskader Rivierkreeften is te downloaden van de website van STOWA. 

Tekst: Pim Lemmers, Natuurbalans – Limes Divergens & Hein van Kleef, Stichting Bargerveen
Beeld: Mila de Bruijn; Paul van Hoof; Pim Lemmers