Invasieve struikaster in openbaar groen

In België was struikaster (Baccharis halimifolia) een plant die veel werd aangeplant, voordat de soort op de Unielijst kwam. Struikaster is op de Unielijst geplaatst omdat het eenvormig, dicht en ondoordringbaar struikgewas vormt, waardoor de inheemse planten worden weggeconcurreerd en verdwijnen. Gelukkig is de plant in Nederland nooit in trek geweest voor aanplant. Hierdoor is de plant ook nog niet ons land gevestigd. Incidenteel opkomende planten in 2014 (Goeree-Overflakkee), 2015 (Limburg, langs de Grensmaas) en 2016 (Zeeuws-Vlaanderen) zijn bijtijds opgeruimd voordat de soort een probleem ging veroorzaken. Het vermoeden is dat deze planten waren ontkiemd uit zaden die vanuit België Nederland zijn binnengewaaid.

Recente waarneming van struikaster in Nederland

Toen was er in oktober 2025 totaal onverwacht een waarneming op Waarneming.nl van struikaster in Ter Heijde (gemeente Westland) direct aan de duinen en ingesloten tussen Natura 2000-gebieden. Vanuit het Nederlands Instituut voor Vectoren, Invasieve planten en Plantgezondheid (onderdeel  van de NVWA) en Naturalis Biodiversity Center is contact opgenomen met de waarnemer. Gelukkig bleek het te gaan om een plant in het gemeentegroen, niet in de kwetsbare natuur zelf. Daarna zijn direct de gemeente Westland en Provincie Zuid-Holland benaderd. Na een gezamenlijk bezoek ter plaatse kwamen we erachter dat het om aanplant ging in een zevental perken in de naast elkaar gelegen dorpen Ter Heijde en Monster.

Struikaster is een plant die mannelijke en vrouwelijke planten heeft en dus voor voortplanting en verspreiding ze ook beide nodig heeft. In maar een van de zeven perken stonden er zowel mannelijke als vrouwelijke planten. Dit perk lag ingeklemd door appartementen waardoor zaden waarschijnlijk niet ver konden komen. Alle andere perken hadden alleen maar vrouwelijke planten. Na zoeken vonden we ook enkele zaailingen in perken vlak bij de mannelijke planten.

Actie verplicht

Als een soort op de Unielijst staat én nog niet gevestigd is, is een land verplicht maatregelen te nemen om de soort zo snel mogelijk volledig uit te roeien. Daarom zijn binnen een maand na de eerste vondst alle mannelijke planten verwijderd en ook de in de directe omgeving staande  vrouwelijke planten, om te voorkomen dat ze konden uitzaaien. De andere perken met vrouwelijke planten zijn recent opgeruimd.

Na het verwijderen van de struikaster wordt de grond bewerkt en klaargemaakt voor nieuwe beplanting. Deze beplanting past bij het duingebied en sluit aan op de natuurlijke omgeving, Zo krijgen inheemse planten en dieren weer ruimte. Met deze aanpak wordt het duingebied van Monster en Ter Heijde beschermd en wordt er voor gezorgd dat dit bijzondere stukje natuur ook in de toekomst behouden blijft.

Deze actie is een mooi voorbeeld waarbij adequaat reageren en samenwerking tussen gemeente, provincie en NVWA heeft voorkomen dat er een Unielijst plant zich in kwetsbare Natura 2000-gebieden heeft kunnen vestigen. Wel zal er komende jaren nog nazorg en controle in de omgeving nodig zijn om te controleren of er toch geen zaailingen van de plant staan.

Nieuwe planten ontdekt

Zeer recent zijn er in de gemeente Westland nog 3 andere locaties met struikaster waargenomen. Er was al een vermoeden, maar nu is het zeker dat het struikaster betreft. Ook deze planten worden verwijderd, waarna inheemse planten zullen worden aangeplant. Dit werk zal half maart worden afgerond.

Meer informatie

• Meer lezen over struikaster kan op de website van Q-bank Invasive Plants.
• Of lees de Factsheet struikaster op de website van NVWA.

Tekst: NVWA; Provincie Zuid-Holland; Gemeente Westland
Beeld: J. Beyer, NVWA (leadfoto: aangeplante struikaster in gemeente Westland); J. van Valkenburg, NVWA