Koraalhandel: de sluipmoordenaar van het rif?

Koraalriffen huisvesten een kwart van al het zeeleven. De koralen waaruit ze bestaan dienen als voedsel, schuilplaats en groeiplek voor allerlei andere dieren. Maar ze worden ook opgevist om uiteindelijk in aquaria te belanden. Deze visserij vormt mogelijk een sporenloos gevaar voor de biodiversiteit van koraalriffen. Dode koralen kan je immers zien, maar eenmaal weggevist, kan je niet zien dat ze er ooit zijn geweest.

Koraalkenner Bert Hoeksema, gastonderzoeker bij Naturalis en hoogleraar tropische biodiversiteit aan de Rijksuniversiteit Groningen, dook daarom in de handelsregisters van de internationale koraalhandel. Deze worden voor koralen sinds 1990 bijgehouden vanwege CITES: een internationaal verdrag voor de bescherming van bedreigde soorten. De onderzoeker gebruikte de registers als indicator voor de populariteit van specifieke koralen. “De wildvangst van koralen is heel selectief”, stelt hij. “Sommige soorten vinden aquariumhouders simpelweg mooier. En juist die populaire soorten lopen dus risico op overbevissing.”

Kweken is de kunst

De vereiste vergunningen voor verhandelde koralen maken onderscheid tussen wildgevangen en gekweekt. Het kweken van koralen is positief, want daardoor is er minder druk op de natuur. Daarnaast is het ook niet heel moeilijk. Hoeksema legt uit: “Koralen zijn dieren, maar kunnen zich gedragen als planten.” Je kan ze namelijk stekken. Door stukken koraal af te zagen en op kleine voetjes van steen of kalk te lijmen, groeien ze verder. “Dat is onderdeel van het natuurlijke herstelproces. Koraal groeit gemakkelijk verder, als het maar een startpunt heeft.” Na visserij blijft er meestal niets over, waardoor de zeedieren lastig terug kunnen komen.

Niet alle koralen kan je makkelijk kweken. Toch doen landen dit – mede dankzij CITES – wel steeds meer. In 2017 werden meer dan een half miljoen kweekkoralen verhandeld. Een positieve ontwikkeling, vindt Hoeksema. Omdat een vergunning voor kweekkoraal makkelijker verkrijgbaar is, en de export van wildvangst door sommige landen meer geremd wordt, biedt kweek meer mogelijkheden voor exporteurs. Daarnaast is kweek veel makkelijker op te schalen dan gerichte wildvangst. 

Onbegrensd

“Dat gebeurt nu vooral veel in Indonesië”, ziet de onderzoeker. “De wildvangst neemt af door lagere exportquota terwijl de koraalkweek blijft opkomen.” Jarenlang was Indonesië de grootste exporteur van wildgevangen koralen, maar nu steekt Australië er met kop en schouders bovenuit. Gezien het verschil in rijkdom tussen de landen zou je andersom verwachten. Dit is ook verrassend omdat de Australiërs zeer begaan zijn met het lot van het Groot Barrièrerif, dat erg lijdt onder koraalverbleking.

De meeste koralen komen uiteindelijk in rijke, westerse landen terecht. De Verenigde Staten zijn altijd de grootste importeur geweest. Hoeveel Nederland importeert is lastig te zeggen. De zeedieren komen ergens de Schengenzone binnen, maar daarna is er geen kijk op de verdeling tussen EU-landen. Het is al helemaal niet bekend hoeveel illegale koralen ons land binnenkomen. “CITES registreert alleen de legale handel”, legt Hoeksema uit. “Soms worden illegale importen onderschept door de douane, maar je weet niet of elk land even streng controleert.” De grootte van de illegale koraalhandel is onduidelijk, aangezien stroperij en smokkel per definitie onder de radar gebeurt.

Het verschil maken

Bij legaal verhandeld koraal moet de importvergunning vermelden of het om wildvangst of kweek gaat. “Het verschil is voor aquariumhouders makkelijk te zien”, zegt de onderzoeker. “Kweekkoraal heeft vaak een soort voetstukje waar het aan vastgelijmd zit.” Zo kan de consument zelf kiezen voor kweekkoraal.

Handhaving van de internationale koraalhandel is niet mogelijk zonder betrouwbare taxonomie. Bij de import en export moeten de soorten zeker zijn. “Sommige koralen lijken heel erg op elkaar. Die worden soms per ongeluk en soms zelfs expres door elkaar gehaald." De handhaving van de handel blijft belangrijk, omdat de uiteindelijke gevolgen van de koraalvangst nog steeds onduidelijk zijn. Daarom hoopt Hoeksema op meer monitoring van de riffen waar op koraal wordt gevist. “Alleen door te blijven kijken, kunnen we zien hoe schadelijk de visserij is en kunnen we er wat aan doen.”

Meer informatie

• Lees hier het hele artikel: An unseen threat to coral reef biodiversity: the international trade of live corals for the aquarium industry as reflected by CITES records (1990–2021).
• Dit artikel is het laatste van een drieluik over de CITES-registratie. Eerder verschenen, in samenwerking met studenten, stukken over zeepaardjes en doopvontschelpen.

Tekst: Beau Bakker, Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Bert Hoeksema (leadfoto: Indonesische paddenstoelkoralen, in beslag genomen door de douane. Ze waren in het wild gevangen, maar werden geëxporteerd als zijnde gekweekt); Getty Images; M. Evans, Getty Images