Samenwerkende duingrassen maken klimaatbestendige duinen haalbaar en betaalbaar
NIOZ Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der ZeeNederlandse dijken zijn wereldberoemd, maar we bouwen ook al eeuwenlang duinen. De eerste kunstmatige duinen, zogenaamde ‘stuifdijken’, werden al aangelegd in de 15e eeuw. Recenter werd nabij Petten zo’n 30 miljoen kubieke meter zand opgespoten om de Hondsbossche Duinen te vormen. Deze kunstmatige duinen lijken steeds meer op natuurlijke duinen, maar er zijn belangrijke verschillen, zoals op de foto hieronder is te zien.
Natuurlijke duinen zijn veerkrachtig
Kunstmatige duinen functioneren als een dijk: ze bestaan vaak uit een hoog en stevig duin dat het zeewater tegenhoudt. Maar bij een doorbraak is daarachter nauwelijks meer bescherming. Natuurlijke duinen zijn breder en opgebouwd uit talloze kleinere duinen. Een enkel natuurlijk duin is daardoor kwetsbaarder dan een kunstmatig duin, maar al die duinen samen zorgen juist voor goede bescherming. Bovenal zijn natuurlijke duinen veerkrachtig: ze kunnen zichzelf herstellen na een storm en groeien mee met een stijgende zeespiegel. Eigenschappen die bijzonder waardevol zijn met het oog op een veranderend klimaat.
4000 duingraspollen bestudeerd
Paul Berghuis en collega’s volgden met luchtfoto’s en hoogtemodellen de ontwikkeling van een jong, onbeheerd duinlandschap op De Hors, Texel. Berghuis: "We bestudeerden hoe meer dan 4000 duingras-patches – dat zijn aaneengesloten stukken duingras, van enkele vierkante meters – in tien jaar een duinlandschap van 12 hectare vormden. Daaruit blijkt dat duinvorming vooral wordt bepaald door hoe deze patches ten opzichte van elkaar liggen, en dat de grootte van de individuele patch juist minder uitmaakt". Dit is op de afbeelding hieronder te zien.
Twee keer zo efficiënt zand vasthouden
De analyses laten bovendien een duidelijk kantelpunt zien: "Naburige patches kunnen samenwerken wanneer de onderlinge afstand kleiner wordt dan 4,5 meter. Dan verandert het systeem abrupt van losse zandvangers naar functioneel verbonden groepen. Dat maakt nogal wat uit. In die groepen wordt zand tot wel twee keer zo efficiënt ingevangen en vastgehouden, waardoor duingroei versnelt. Opvallend is dat duingras daardoor maar een klein deel van het grondoppervlak hoeft te bedekken om toch snel een groot duin te bouwen."
Bruikbaar voor duinherstel
Deze nieuwe inzichten zijn heel bruikbaar voor duinherstel, volgens Berghuis: "Door duingras strategisch te planten, kunnen we het kantelpunt voor samenwerking tussen losse patches sneller bereiken. Dan kunnen we met relatief weinig planten en tegen lagere kosten natuurlijke duinlandschappen bouwen. Samenwerken met de natuur wordt hierdoor een aantrekkelijkere optie. Het idee is simpel: door slim te planten geven we duinvorming een vliegende start. Daarna nemen natuurlijke processen het werk over. Hierdoor bouwen we samen met de natuur aan veerkrachtige, klimaatbestendige duinlandschappen."
Meer informatie
Tekst: Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ)
Beeld: Tom Kisjes