Broedfort in het Amstelmeer: een veilige haven voor kustbroedvogels

In het broedfort, binnen een cirkel van stalen damwanden met een diameter van maar liefst 120 meter, is een grote hoeveelheid zand en slib gestort, die door het Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier sowieso uit de vaargeulen in het Amstelmeer moest worden gebaggerd. Bovenop zijn broedstranden van grind aangebracht, om te voorkomen dat het terrein dichtgroeit. Roelf Hovinga van Landschap Noord-Holland was nauw bij het project betrokken.

Waarom was het nodig om dit broedfort te maken?

“Veel broedvogels in de Waddenzee nemen sterk in aantal af. Steeds duidelijker wordt dat predatie door met name grondpredatoren zoals vos, rat en marterachtigen daar een hele grote rol in speelt. Door wat wij als mensen in de Waddenzee veranderd hebben, zijn er steeds minder natuurlijke barrières voor predatoren: vroeger was het landschap veel dynamischer, waren er meer zandplaten die voor zoogdieren niet toegankelijk waren. In de 20 jaar dat ik hier nu werk, is het aantal kustbroedvogels op het Balgzand van 8000 naar ongeveer 400 paar gegaan. Die afname is echt gigantisch.”

“Dit broedfort is een ultieme poging om, hoe kunstmatig ook, leefgebied te bieden aan deze specifieke vogelsoorten die het moeilijk hebben. Eén nacht predatie kan genoeg zijn om een hele kolonie te laten verdwijnen. Het is haast een militaire operatie geworden, met stalen damwanden, diep water eromheen en straks een voswerend raster onder stroom langs de provinciale weg. We denken dat het voor vossen en ratten onmogelijk is om op het fort te komen. Als er dan tóch onverhoopt nog een vos terechtkomt houden we de optie van afschot open.”

Op welke soorten hoop je vooral?

“We hopen dat er direct dit jaar veel vogels gaan broeden, maar garanties krijg je natuurlijk niet in de natuur. We verwachten met name visdief en kokmeeuw en we hopen ook kluut. En wie weet gaan er ook wel dwergsterns, grote sterns en noordse sterns zitten. Afgelopen voorjaar vloog er wel een tijdje een paartje dwergsterns rond, terwijl het terrein nog in aanleg was. De ervaring die we de afgelopen decennia hebben opgedaan met het inrichten en beheren van broedlocaties van kustbroedvogels is gebruikt in het Amstelmeer. Dus ja, we hebben hele hoge verwachtingen van dit project.”

Wat kunnen mensen zien van dit project?

“Het gebied zelf is bewust niet toegankelijk, omdat het maar heel klein is en we de vogels maximale rust willen geven. Maar vanaf de zeedijk, het fietspad en de parallelweg kun je het broedfort en het omliggende gebied goed overzien. In het broedseizoen zie je hier straks hopelijk grote aantallen kokmeeuwen, kluten, visdieven en misschien zelfs andere soorten sterns die af en aan vliegen. Je kijkt uit over een open, weids landschap met slikplaten en water, midden in het Amstelmeer. Dat maakt het gebied heel beleefbaar, zonder dat mensen de vogels verstoren. We zijn bovendien bezig met plannen voor een nieuwe kijkhut op de dijk, zodat bezoekers straks met 360 graden uitzicht zowel de Waddenzee als het Amstelmeer met daarin het broedfort kunnen ervaren.”

Wat was jouw rol?

“Vanuit mijn kennis en ervaring met het beheren van broedgebieden voor vogels heb ik aangegeven wat de randvoorwaarden waren om het fort goed in te kunnen richten. En om het zo te kunnen beheren dat het kaal blijft. Want als je het allemaal laat verruigen en dichtgroeien, dan is het binnen een paar jaar weer ongeschikt voor kustbroeders. Ik heb in het veld de aannemer begeleid en meegedacht over het ontwerp en de inrichting. Ook over praktische zaken als hoe je vanaf een boot een trekker of machine op het broedfort krijgt, terwijl het fort in principe juist ontoegankelijk is door die stalen damwand. Daar moest een deur in gemaakt worden en een mogelijkheid om een boot te verankeren. De inhoudelijke en concrete praktische dingen, dat was mijn rol.”

Wat was de rol van Vogelbescherming?

“Vogelbescherming is goed in het vinden van financiën. Landschap Noord-Holland is goed in het uitvoeren van concrete maatregelen waar vogels profijt van hebben, dus zo hebben we elkaar gevonden. Het totale project in het hele gebied is betaald vanuit Wij&Wadvogels.”

Tekst: Vogelbescherming Nederland
Beeld: Koos Dansen (leadfoto: visdieven); Cees de Jonge; Peter Veldt