Chinese wolhandkrabben in Europa hebben Japans DNA
Naturalis Biodiversity Center, Rijksuniversiteit GroningenDe aalgoot in Nieuwe Statenzijl in Noordoost-Groningen is een vispassage die glasaaltjes helpt bij hun trek van zee naar zoete binnenwateren. Onbedoeld fungeert deze aalgoot ook als een ideale route voor jonge Chinese wolhandkrabben die eveneens vanuit zee naar zoet water trekken. Volwassen Chinese wolhandkrabben leven voornamelijk in zoet water, maar trekken voor de voortplanting weer naar zee.
De Chinese wolhandkrab bereikte ruim een eeuw geleden Europa via ballastwater. In Nederland werd de soort voor het eerst waargenomen in 1929 in de Eems-Dollard, waarna de krab zich snel over het land verspreidde. Tegenwoordig komt deze exoot voor in grote delen van Europa, maar altijd relatief dicht bij de kust.
De krabbenpopulatie bij Nieuwe Statenzijl, vlak bij de eerste Nederlandse vindplaats, is recent door onderzoekers van de Rijksuniversiteit Groningen en Naturalis onderzocht – in samenwerking met waterschap Hunze en Aa’s. De lokale populatie blijkt genetisch verwant aan Duitse wolhandkrabben, terwijl wolhandkrabben in Den Helder meer op de Belgische populatie lijken.
Japans DNA
De onderzoekers ontdekten daarnaast iets opvallends. Iets meer dan de helft van de Chinese wolhandkrabben bij Nieuwe Statenzijl draagt DNA-fragmenten die afkomstig zijn van Japanse wolhandkrabben. Dat is een andere, nauw verwante soort. In Den Helder ligt dat aandeel zelfs op 91 procent. Dat betekent niet dat dit Japanse wolhandkrabben zijn. Eerder onderzoek toonde aan dat het Japanse DNA een overblijfsel is van eerdere kruisingen tussen de Chinese en Japanse wolhandkrab. In delen van Azië overlappen de verspreidingsgebieden van de twee soorten. Waarschijnlijk heeft een Chinese wolhandkrab met Japanse DNA-fragmenten uiteindelijk Europa bereikt en zich hier verder verspreid.
Opvallend genoeg neemt het aandeel Chinese wolhandkrabben met Japans DNA in bijna heel Europa de afgelopen tien tot vijftien jaar toe. Waardoor dat komt, is nog niet duidelijk. Mogelijk hebben Chinese wolhandkrabben met Japans DNA een – nog onbekend – voordeel ten opzichte van krabben zonder deze DNA-fragmenten. Een andere mogelijkheid is dat er recent opnieuw wolhandkrabben met Japans DNA via ballastwater in Europa zijn terechtgekomen.
Streepjescode
Veel onderzoekers gebruiken een DNA-barcode (een soort genetische vingerafdruk) op basis van het zogeheten COI-gen om te bepalen welke soorten ergens voorkomen. Juist dit gen verschilt tussen Chinese wolhandkrabben met of zonder Japans DNA. Maar een Chinese wolhandkrab met Japanse genen kan op basis van deze barcode worden verward met een Japanse wolhandkrab.
Met het COI-gen is niet meer te achterhalen of ook de échte Japanse wolhandkrab in Nederland voorkomt. Daarom hebben onderzoekers nu een ander gen gevonden waarmee ze het onderscheid kunnen maken tussen een Chinese wolhandkrab met Japans DNA en een echte Japanse wolhandkrab. Het onderzoek laat verder zien dat de Chinese wolhandkrab in Europa voorlopig nog geen concurrentie heeft van Japanse wolhandkrabben. Wel dragen steeds meer van deze exoten restanten Japans DNA mee. Een genetisch souvenir van een ontmoeting tussen twee soorten die de krab al vóór zijn Europese avontuur heeft opgedaan.
Meer informatie
Tekst: Sancia van der Meij, Rijksuniversiteit Groningen en Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Marion Haarsma; Peter Paul Schollema