Hoe algemeen is de geelnekdrooghouttermiet?

De geelnekdrooghouttermiet (Kalotermes flavicollis) is een in Europa inheemse soort. Ze heeft een natuurlijke verspreiding langs de mediterrane kust, van Griekenland tot West-Spanje, Portugal en verschillende eilanden in de Middellandse Zee. De soort heeft een zeer verborgen leefwijze en zal daardoor niet snel opgemerkt worden. 

De kolonies herbergen zo tussen de 600 en 1500 individuen en bevinden zich in levend, kwijnend of dood droog hout van verschillende boomsoorten. Van nature biedt een wond (natuurlijk of mechanisch) voldoende toegang tot het kwijnende hout. In nog levende bomen ontstaat een nest vaak eerst onder de schors, van waaruit de termieten langzaam het onderliggende hout al knagend binnendringen. Omdat deze termiet in dode of kwijnende delen van levende sier-, fruit- of notenbomen en wijnstokken nesten kan maken, en ook levend hout kan eten, kan de soort sterfte van of schade aan de plant veroorzaken. In Zuid-Europa wordt de soort dan ook als schadelijke plaagsoort gezien.

Als in bebouwde omgeving de wortels van bomen met een kolonie in contact staan met constructiehout van bijvoorbeeld huizen, kan dit een overstap zijn om ook dit hout te eten en bewonen. Allerlei droge houten objecten, zowel binnen- als buitenshuis, kunnen aangetast worden, tot aan kozijnen en schilderijlijsten aan toe.

Bruidsvluchten

Termieten verspreiden zich doordat in een kolonie gevleugelde mannetjes en vrouwtjes worden gevormd. Vanuit verschillende kolonies vliegen die dieren uit, in zogenaamde bruidsvluchten. Deze bruidsvluchten vinden plaatsen in de periode van eind augustus tot in november. Een mannetje en vrouwtje paren en zoeken samen naar een beschadigd stuk hout waar ze een nieuwe kolonie kunnen starten. Gelijk wordt begonnen met eieren leggen, en de werkers en soldaten die de kolonie gaan vormen, komen in de lente en zomer tot ontwikkeling. Drie of vier jaar later is de kolonie op sterkte en kunnen ook al weer nieuwe gevleugelde termieten uitvliegen. 

In Nederland

In Nederland is de geelnekdrooghouttermiet nu bekend van drie plekken in Zuid-Holland, één in Noord-Holland en één in Noord-Brabant. De termieten werden gezien in olijfbomen, op vers gezaagd hout en in een restaurant met veel mediterrane planten. Het gaat om vondsten sinds 2019. Gezien de verborgen leefwijze van de kolonies is de periode van de bruidsvluchten die bijna begint, bij uitstek geschikt om waarnemingen te verzamelen. De gevleugelde termieten zijn goed te determineren aan een geel halsschild, dat opvallend afsteekt ten opzichte van de donkere kop en fragiele, donker berookte vleugels. Ze zijn daarmee ook prima van foto te herkennen.

Wij roepen iedereen op om alert te zijn op deze soort en waarnemingen te melden via de gangbare online invoerportalen (Waarneming.nl, NDFF.nl, Inaturalist.org) of bij EIS Kenniscentrum Insecten.

Tekst: Rick Buesink en Jinze Noordijk, EIS Kenniscentrum Insecten en Aron Kuiper, Kennis- en Adviescentrum Dierplagen
Beeld: Rick Buesink; René H. Perez, CC BY-NC 2.5; EIS Kenniscentrum Insecten