Twee nieuwe soorten brulapen laten zien: er valt nog veel te ontdekken in de Amazone

Door gebruik te maken van een genoombrede analyse, in combinatie met morfologische gegevens van museumexemplaren, bouwden onderzoekers de meest uitgebreide evolutionaire geschiedenis van brulapen ooit. Hierbij werden de afzonderlijke afstammingslijnen en verwantschappen van 13 van de 14 bekende soorten onthuld en werden voor het eerst nog twee afzonderlijke brulapen geïdentificeerd: de Pantepui-rode brulaap, Alouatta iroi, in het noorden van het Amazonegebied in Brazilië, Guyana en Venezuela, en de Mato Grosso-rode brulaap, Alouatta matogrossensis, in het Braziliaanse Amazonegebied, ten zuiden van de Beneden-Amazone. De eerstgenoemde kreeg de naam iroi omdat hij 'iro' wordt genoemd door het inheemse Yanomami-volk in de regio waar hij werd ontdekt. De naam van de laatstgenoemde werd gegeven omdat het grootste deel van zijn verspreidingsgebied in de noordelijke Braziliaanse staat Mato Grosso ligt.

Stamboom

Naturalis-gastonderzoeker Dorien de Vries werkte als paleontoloog mee aan de studie, om de stamboom te helpen ophelderen. "Mijn kennis en expertise over de apenfossielen in Zuid-Amerika hielp om de timing van de splitsingen van de brulapen-familie te berekenen. Het fossiele aapje Stirtonia van 13 miljoen jaar geleden en mijn vorige onderzoek naar de stamboom van alle Zuid-Amerikaanse aapjes waren belangrijk voor de datering van de brulapenstamboom in dit genomische onderzoek, omdat fossielen als ijkpunten gebruikt kunnen worden voor genetische stambomen", legt ze uit. 

Zoals dat wel vaker gaat met nieuwe soorten, kunnen de nieuwe namen vrjiwel meteen door naar de lijst met bedreigde dieren. De studie identificeerde verschillende populaties die een aanzienlijk risico lopen om uit te sterven, waaronder de nieuw erkende soorten. Daarvan moet de behoudsstatus nog worden beoordeeld volgens de Rode Lijst van de International Union for Conservation of Nature (IUCN). De Mato Grosso-brulaap komt voor in het zuidelijke Amazonegebied en zijn natuurlijke leefgebied is momenteel onderhevig aan 's werelds snelste en meest wijdverbreide ontbossing voor grootschalige landbouw – voornamelijk sojabonen voor veevoer.

"We kunnen geen diersoorten beschermen als we niet eens weten dat ze bestaan. Nu blijkt dat er zelfs bij een zo goed bestudeerde diergroep als de apen er in de Amazone nog steeds iets te ontdekken is", aldus De Vries.

Meer informatie

• Lees de volledige publicatie Genome-wide analyses reveal recent diversification and hidden diversity in Amazonian howler monkeys, including two new species in het wetenschappelijke tijdschrift Nature.

Tekst: University of Salford; Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Bruno Rennó (leadfoto: nieuw beschreven soort rode brulaap (Alouatta matogrossensis)); John Trent