Ontdekking van nieuwe slakkensoorten versterkt pleidooi voor bescherming van de biodiversiteit in Montenegro

Het team ontdekte twee nieuwe soorten in de Europese slakkenfauna in het Durmitor Nationaal Park en de Komarnica-kloof, in het noordwesten van Montenegro. De elegante slakken, die nog geen Engelse namen hebben, hebben kegelvormige schelpen van ongeveer 6 millimeter lang. Ze leven op kalksteenrotsen, waar ze algen en korstmossen grazen. In tegenstelling tot de meeste landslakken hebben ze hun ogen niet aan het uiteinde van oogstelen, maar aan de zijkanten van hun kop. Hun schelpen zijn voorzien van een cirkelvormige schijf, die aan de staart van het dier vastzit en die de schelp als een deur kan afsluiten.

Het onderzoek naar het geslacht Cochlostoma in de Balkan maakt deel uit van een breder project waarin Schilthuizen en zijn collega’s de subtiele variaties in schelpvorm bij deze dieren bestuderen. "Het is best verrassend dat er in dit kleine gebied zoveel verschillende soorten voorkomen, zonder dat dit zich vertaalt in duidelijk zichtbare uiterlijke verschillen", zegt Schilthuizen. "De soorten verschillen vooral in hun inwendige voortplantingsorganen en DNA en veel minder in hun uiterlijk dan je zou verwachten."

Wetenschappelijke expedities voor onderzoekers en het grote publiek

De slakken werden ontdekt door teams van Taxon Expeditions, mede opgericht door Schilthuizen van Universiteit Leiden en Naturalis. Taxon Expeditions organiseert wetenschappelijke expedities waaraan iedereen kan deelnemen. Tussen 2018 en 2025 werden er expedities in Montenegro georganiseerd in samenwerking met Taxon Expeditions, de non-profitorganisatie Taxon Foundation en lokale partners van de Montenegrijnse Vereniging van Ecologen (MES). "Ik vond het verbazingwekkend dat het nog steeds mogelijk is om nieuwe diersoorten te ontdekken in Europa", zegt muzikante Janine Buisman uit Nederland, die aan een van de expedities deelnam en medeauteur is van de wetenschappelijke publicatie.

Verborgen biodiversiteit in de bergen van Montenegro

Gemengde teams van internationale onderzoekers, burgerwetenschappers, lokale studenten en natuurbeschermers bestudeerden de biodiversiteit van het Durmitor Nationaal Park en de Komarnica-kloof. De nieuwe slakken werden op verschillende locaties aangetroffen tijdens veldwerk in het ruige bergterrein, maar dat het om nieuwe soorten ging, werd pas duidelijk toen ze in het veldlaboratorium werden ontleed en genetisch geanalyseerd.

Tijdens een stemming in het kamp besloot het team de soorten te vernoemen naar de vindplaatsen: Cochlostoma dobrido, naar het Dobri Do-plateau dat tussen de toppen van het Nationaal Park Durmitor ligt, en Cochlostoma komarnica, naar de adembenemende maar onbeschermde Komarnica-kloof, ten zuiden van Durmitor.

Bescherming van een uniek ecosysteem

Bioloog en coauteur Jovana Đokić van de Montenegrijnse Vereniging van Ecologen legt uit dat de rijke biodiversiteit in de canyons, bergen en kloven van dit deel van de Balkan nog grotendeels onontgonnen en onontdekt is. "Het is des te zorgwekkender dat de Komarnica-kloof het doelwit is van een waterkrachtdam en stuwmeer. Dit zal deze wilde rivierkloof en alle biodiversiteit daarin vernietigen, inclusief vele soorten die de wetenschap nog niet kent", zegt Đokić.

Vanwege deze bedreigingen is de Komarnica-kloof het middelpunt geworden van verschillende biodiversiteitsonderzoeken, in een poging om een wetenschappelijk onderbouwd pleidooi voor het behoud ervan op te bouwen. Daarom pleit MES ervoor dat de kloof wordt opgenomen in het UNESCO-werelderfgoed van Durmitor en dat de plannen voor het waterkrachtproject worden geschrapt. "Waterkracht is geen groene of duurzame energie als het een uniek ecosysteem als dit vernietigt", aldus Đokić.

Meer informatie

• Lees het volledige artikel Two new Cochlostoma species from the Durmitor and Komarnica regions of northern Montenegro (Caenogastropoda, Cochlostomatidae), gepubliceerd in Biodiversity Data Journal.
• Zelf een nieuwe soort ontdekken? Kan gewoon. Meer informatie over Taxon Expeditions.

Tekst: Taxon Expeditions, Faculteit W&N, Universiteit Leiden; Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Taxon Expeditions (leadfoto: een exemplaar van de nieuwe soort Cochlostoma komarnica)