Brandgevaarlijke en invasieve tuinplant Pampagras rukt op in Nederlandse natuur

Pampagras (Cortaderia selloana) is een gras dat zijn oorsprong kent in de gematigde streken van Zuid-Amerika. Dit grote gras is vanwege de decoratieve, witte pluimen in Europa, Noord-Amerika, Zuid-Afrika, Australië en Nieuw-Zeeland geïntroduceerd als tuinplant. In al deze continenten en landen, behalve Europa vooralsnog, is Pampagras een beruchte invasieve exoot. Inmiddels heeft de soort in Spanje, Portugal, Italië en Ierland zijn invasieve karakter ook kenbaar gemaakt en worden in Nederland steeds vaker verwilderingen vanuit tuinen en gedumpt tuinafval waargenomen. Ook in Nederlandse duingebieden zijn inmiddels meerdere populaties gevestigd. Dit is een zeer ongewenste ontwikkeling.

Herkenning en voortplanting

Pampagras is een tot 3 meter hoog polvormend gras met witte tot gele pluimen van 0,25 tot 1 meter lang. De bladen zijn 0,60 tot 2 meter lang, 4 tot 10 millimeter breed en de bladrand is erg scherp. In de handel zien we daarnaast andere kleurvarianten en ook dwergvormen opduiken.

Pampagras heeft bloeiwijzen met óf alleen vrouwelijke bloemen óf tweeslachtige bloeiwijzen met zowel vrouwelijke als mannelijke bloemen. Zelfbestuiving in deze tweeslachtige bloeiwijzen vindt nauwelijks plaats, dus in de praktijk is Pampagras een eenhuizige plant en vindt zaadvorming alleen plaats als planten van beide typen bloeiwijzen bij elkaar in de buurt staan. Vanuit in de openbare ruimte gedumpt tuinafval ontwikkelt de soort makkelijk nieuwe populaties.

Uitdagingen

De lichte zaden van Pampagras kunnen zich via de wind makkelijk over grote afstanden verspreiden en kiemen op geschikte plekken, zoals bermen, braakliggende terreinen, urbaan gebied, duinen en – opvallend genoeg – ook in 'natte' nieuwe natuur. De uitbundige groei van Pampagras kan leiden tot verdringing van de inheemse flora en vormt daarmee een bedreiging voor de biodiversiteit. Daarnaast produceert de plant veel dood organisch materiaal dat de brandgevoeligheid van de lokale vegetatie vergroot. Met de klimaatverandering waardoor we vaker te maken krijgen met langdurige droogte en hitte geeft dit een serieus risico op natuurbranden.

Hoog pampagras én Pampagras op de Unielijst

Het sterk op Pampagras gelijkende Hoog pampagras (Cortaderia jubata) staat sinds 2019 op de Unielijst voor invasieve exoten. Dat betekent dat bezit, kweek en handel van deze soort verboden is binnen de Europese lidstaten en dat lidstaten zich moeten inzetten om de soort te bestrijden of verdere verspreiding te voorkomen. Hoog pampagras is op deze 'zwarte lijst' geplaatst vanwege de invasieve overwoekering die de soort in andere werelddelen laat zien. Hierbij wordt de inheemse flora weggeconcurreerd, met alle gevolgen voor de overige lokale biodiversiteit van dien. Binnen Europa komt de soort nog niet voor, maar gevreesd wordt dat Hoog pampagras vanwege het gunstige klimaat met name in de zuidelijke landen zich erg invasief kan ontwikkelen zodra de plant zich er vestigt. Omdat we in andere continenten zien dat Pampagras zich erg invasief gedraagt is het de overweging waard om Pampagras ook op de Unielijst te plaatsen om te voorkomen dat dergelijke problemen zich in Nederland ook gaan voordoen.

Snel verwijderen bestaande en nieuwe populaties Pampagras van groot belang

Ongeacht of Pampagras op de Unielijst geplaatst wordt of niet, is het wenselijk dat planten die zich vestigen in natuurterreinen – of waar dan ook in de groene ruimte – zo spoedig mogelijk verwijderd worden om grotere problemen in de toekomst te voorkomen.

Meld verwilderingen van Pampagras

Om de verspreiding van Pampagras te volgen en tijdig te kunnen ingrijpen bij nieuwe vestigingen zijn waarnemingen uit het veld onmisbaar. Geef daarom je waarneming van Pampagras door via de app VERA of Waarneming.nl. Gedumpt tuinafval kan gemeld worden via de BuitenBeter app, zodat het snel verwijderd kan worden door de verantwoordelijke terreinbeheerder.

Meer informatie

• Lees meer over pampagrassen in Kijk op Exoten (pdf: 820 kB).

Tekst: Leonie Tijsma & Baudewijn Odé, FLORON; Johan van Valkenburg, Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit
Beeld: Baudewijn Odé (leadfoto: Pampagras in duinen Noord-Spanje); Ed Stikvoort, Saxifraga; Johan van Valkenburg; Stef van Walsum