Inzicht door overzicht: De noodzaak van nette natuurdata

De biodiversiteitscrisis heeft grote maatschappelijke en economische gevolgen. Vooral stikstof, waterkwaliteit en vergunningverlening zijn systemische en ontwrichtende uitdagingen. Grote veranderingen in biodiversiteitsbeleid en -wetgeving zijn nodig, en daarvoor zijn uitgebreide natuurdata essentieel. 

Vanwege het gefragmenteerde datalandschap van nu sluit de informatievoorziening niet goed aan bij de uitvoering van beleid en wettelijke regelingen. Daardoor is het lastig om op lokaal niveau impactvolle maatregelen voor natuurkwaliteit te nemen. 

Om te werken aan natuurherstel is veel data over soorten en omgevingscondities nodig. Die gegevens zijn er wel, maar het overzicht ontbreekt. Waar staat het? Hoe compleet is het? Wie is er verantwoordelijk voor? Een nieuw onderzoeksrapport van Naturalis Biodiversity Center, RIVM en RuimteFocus biedt dit overzicht in natuurdata voor wettelijke regelingen buiten natuurgebieden. Een belangrijke stap om te kunnen sturen op een gezonde leefomgeving en duurzamere ecosysteemdiensten.

Databehoefte in kaart

Voor dit grote karwei was afbakening belangrijk. “Natuurdata is een bijzonder breed begrip”, zegt Wideke Boersma, adviseur bij bureau RuimteFocus. “Het gaat over levende natuur, maar ook over de niet-levende omgevingsfactoren die grote invloed hebben op de biodiversiteit.” Er is relatief veel data van beschermde natuurgebieden. De onderzoekers hebben daarom gekozen om alleen te kijken naar de regelingen en data van bebouwde en landelijke gebieden. Het rapport biedt een overzicht van de bestaande bronnen. Naast de grootste databron, de Nationale Databank Flora en Fauna (NDFF), zijn 35 andere databronnen beschreven en in een overzicht gevisualiseerd in het rapport. 

Vervolgstappen voor verbetering

Marten Schoonman, afdelingshoofd Biodiversiteit en Samenleving bij Naturalis, ziet op basis van de uitkomsten van het onderzoek meerdere knelpunten voor de verbetering van natuurkwaliteit in de praktijk: “Allereerst is er een gebrek aan overzicht en regie. Ten tweede leidt de beperkte monitoring buiten natuurgebieden tot gebrek aan inzicht en ten derde zijn er veel verschillende databronnen die beperkt ontsloten worden.” Om deze problemen te verhelpen presenteren de onderzoekers een aantal vervolgstappen.

Verbetering begint met het nemen van regie en de systeemverantwoordelijkheid ligt daarvoor bij de Rijksoverheid. Ook is verdere standaardisatie en data-uitwisseling volgens de FAIR-principes nodig, concludeert het rapport. Dat zijn richtlijnen om onderzoeksdata vindbaar, toegankelijk, uitwisselbaar en herbruikbaar te maken. 

Aansluiten op vooruitgang

Het rapport vormt de basis voor de uitwerking van een toekomstscenario. Volgens de onderzoekers is dit, met het oog op toekomstige ontwikkelingen, hét moment om natuurdata centraal te organiseren door er een basisregistratie of informatiehuis van te maken.

De aanbevelingen uit het rapport sluiten volgens Schoonman ook goed aan bij toekomstige ontwikkelingen. Dat gaat bijvoorbeeld over de implementatie van het Verbeterprogramma VHR Monitoring (VVM), de Natuurherstelverordening, aanpassingen aan Agrarisch Natuur- en Landschapsbeheer (ANLb) en de verdere inpassing van de BasisKwaliteit Natuur (BKN)-methodiek. 

Meer informatie

• Het volledige rapport: Natuurdata voor wettelijke regelingen buiten beschermde natuurgebieden: Een analyse van behoefte en aanbod.
• Meer over het Natuurdata Analyse-project.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center; Ton de Nijs, RIVM
Beeld: Marten Schoonman; Gerard Hof