Naar de stembus voor verkiezing Insect van het Jaar

De verkiezing Insect van het Jaar viert haar eerste lustrum. Alweer voor de vijfde keer worden insecten in de schijnwerpers gezet om te laten zien hoe essentieel ze zijn. Veel mensen weten wel dat deze wezens verantwoordelijk zijn voor de bestuiving van onder andere fruit en groenten. Maar insecten doen veel meer: ze ruimen organische rommel op, recyclen voedingsstoffen en dienen zelf als voedsel voor een groot aantal andere dieren. Om hier aandacht voor te vragen, organiseren Taxon Foundation, EIS Kenniscentrum Insecten, de Nederlandse Entomologische Vereniging en Naturalis Biodiversity Center sinds 2022 de verkiezing 'Insect van het Jaar'. Hiermee trachten de organisatoren meer waardering voor deze dieren op te wekken.

We kunnen niet zonder insecten

“Zonder insecten zou de wereld er heel anders uitzien”, zegt Aglaia Bouma, insectendeskundige en een van de initiatiefnemers van de verkiezing. “De aarde zou bedolven zijn onder mest, kadavers en ander afval, veel diersoorten zouden uitgestorven zijn en wij mensen zouden heel weinig gevarieerd eten hebben. Toch zien mensen insecten vooral als lastig of vies.” Om daar verandering in te brengen, worden jaarlijks vijf van de twintig duizend Nederlandse insecten aan het publiek voorgesteld. Die vijf kandidaten zijn door een jury gekozen uit honderden ingezonden nominaties. “We kiezen bewust niet voor aaibare instapinsecten”, lacht Aglaia. “Die krijgen vanzelf al positieve aandacht.”

De vijf kandidaten van 2026 zijn misschien onbekend, en daardoor onbemind, maar ze hebben wel allemaal een goed verhaal. Zelf kunnen ze dat echter niet vertellen, dus wordt elk insect vertegenwoordigd door een bekende Nederlander. Hierna worden ze elk kort voorgesteld.

Vuurzwamveervleugelkever

De eerste kandidaat is de vuurzwamveervleugelkever (Baranowskiella ehnstromi). Dit insect wordt bijgestaan door veelzijdig kunstenaar Frédérique Spigt. De vuurzwamveervleugelkever is zó klein, dat hij precies past in de minuscule poriën van vuurzwammen, waarvan hij de sporen eet. Hij kan de sporen ook meenemen in een buideltje, om ergens anders nieuwe paddenstoelen te 'zaaien'. Vuurzwamveervleugelkevers kunnen alleen maar zo klein worden door extreme aanpassingen: ze hebben geen hart, de mannen hebben maar één zaadbal en vrouwen één eierstok. Heel minimalistisch. Toch kunnen ze waarschijnlijk wel vliegen én geluid maken, ook al hebben wíj dat nog nooit gezien of gehoord.

Boerenwormkruidbladrandluis

De tweede kandidaat is de boerenwormkruidbladrandluis (Coloradoa tanacetina), deze wordt gepromoot door schrijver, podcastmaker en queeractivist Nanoah Struik. De boerenwormkruidbladrandluis is een kleine, bescheiden bladluis die tussen de karteltjes van de bladeren van boerenwormkruid leeft. Ze legt geen eieren, maar baart levende nimfen – jonkies – zonder dat ze gepaard hoeft te hebben. Die kloontjes zijn, als ze geboren worden, zelf al zwanger van hun eerste nimf. Na generaties van ongeslachtelijke voortplanting ontwikkelen zich exemplaren die wél willen paren en eieren leggen. Sommige daarvan hebben vleugels om een nieuwe plant te zoeken. En er ontwikkelen zich gevleugelde mannen om die paring mee te realiseren.

Zandoorworm

De derde kandidaat is de zandoorworm (Labidura riparia), vertegenwoordigd door presentatrice Emma Wortelboer. De zandoorworm is een bijzondere soort die wereldwijd voorkomt, maar tegelijkertijd zeldzaam is, omdat hij alleen in zandverstuivingen leeft. Na het vliegen, vouwen zandoorwormen de achtervleugels als een soort superorigami onder de korte voorvleugels. De vrouwen maken nestjes, bewaken hun eieren en houden die schoon tot ze uitkomen. Daarna zorgen ze nog een tijdje voor hun jonkies. De mannen zijn minstens zo bijzonder: zij hebben een reservepenis voor als hun voorkeurspenis afbreekt tijdens de paring. Ze zijn dus dubbeldragend.

Grote rietsigaargalvlieg

De vierde kandidaat is de grote rietsigaargalvlieg (Lipara lucens), met podcastmaker Chris Bergström als ambassadeur. De larve van de grote rietsigaargalvlieg maakt een huisje met eetbare muren voor zichzelf, door in het riet waar hij opgroeit een sigaarvormige verdikking te veroorzaken: een sigaargal. Hij faciliteert andere soorten door de woonruimte met andere insecten te delen. Ook als hij verpopt en uitgevlogen is, is zijn lege huis gewild: sprinkhanen leggen er hun eieren in, kevers schuilen er en bijen en graafwespen gebruiken het als nestgelegenheid. De rietmaskerbij, Hyleus pectoralis, kan zelfs niet zonder de grote rietsigaargalvlieg, want zij maakt haar nestjes uitsluitend in de leegstaande sigaargallen.

Hertenluisvlieg

De vijfde en laatste kandidaat is de hertenluisvlieg (Lipoptena cervi), gesteund door Nederlands bekendste historicus en amerikanist Maarten van Rossem. Zodra een hertenluisvlieg een hert heeft gevonden, werpt hij de vleugels af. Dan is hij voor veel mensen nauwelijks nog te herkennen als vlieg. Na een bloedmaaltijd moet hij in de stugge hertenvacht op zoek naar een partner. De vrouwelijke hertenluisvlieg legt vervolgens geen ei, maar draagt haar larve, een per keer, in een soort baarmoeder. Ze voedt haar jong met wat je een inwendige melktepel zou kunnen noemen. Is de larve volgroeid, dan wordt hij gebaard, waarna hij onmiddellijk verpopt.

Alweer naar de stembus!

Tot 00.00 uur in de nacht van 7 op 8 april mag iedereen zijn stem uitbrengen op de website Insectvanhetjaar.com. Op deze website is ook meer informatie te vinden over de vijf kanshebbers. Tijdens een live radio-uitzending van Vroege Vogels wordt op 12 april bekendgemaakt welke kandidaat zich 'Insect van het Jaar 2026' mag noemen.

Vorige edities

De verkiezing van vorig jaar werd overtuigend gewonnen door de harkwesp (Bembix rostrata). Vertegenwoordiger Bénédicte Ficq wist de kiezers te mobiliseren, wat resulteerde in een indrukwekkende 46 procent van de totale stemmen. Met de eretitel ‘Insect van het Jaar 2025’ volgt de harkwesp drie andere bijzondere soorten op: de veldkrekel (Gryllus campestris) van Maurice Lede (2024), de wc-motmug (Clogmia albipunctata) van Hanna Bervoets (2023) en de waterschorpioen (Nepa cinerea) van Pieter Derks (2022).

Winnaar 2026 wordt onderzocht en gezocht

Elk jaar wordt de verkiezing goed opgepikt in de media. Die extra aandacht zal het winnende insect ook na deze vijfde editie ten deel vallen op websites, programma’s op radio en televisie, in kranten en tijdens lezingen. Bovendien zal de diersoort een wetenschappelijk onderzoek winnen en wordt een excursie georganiseerd waarbij het dier wordt gezocht.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Marit Moerman; Tim Faasen; Jochem Kühnen; Roy Kleukers; Stijn Schreven