“Een kwart miljard ontmoetingen met planten en dieren in Nederland zijn door duizenden mensen vastgelegd, gecontroleerd en gedeeld,” zegt Jan Willem van de Vegte. “Deze mijlpaal laat zien hoe waardevol de inzet van vrijwilligers, soortenorganisaties, Waarneming.nl en professionals is voor natuurkennis en natuurbeleid.”
Een waarneming die het verhaal vertelt van duizenden anderen
Tijdens een van zijn wekelijkse wandelingen zag Anton Sijbers op 1 maart een vroegbloeiend Akkerviooltje langs de rand van een zandweg, waar de asperges en rabarber nog onder de grond zaten te wachten op het voorjaar. Zoals altijd maakte hij foto’s, controleerde hij de determinatie zorgvuldig en voerde hij de waarneming in via Waarneming.nl – niet wetend dat dit de 250 miljoenste zou zijn.
Anton is bioloog van oorsprong en wandelt al zijn hele leven door de natuur. Vroeger noteerde hij alles in een schriftje; sinds 2005 voert hij zijn waarnemingen digitaal in. Hij begon als fanatiek vogelaar, maar inmiddels is hij een generalist: planten, wantsen, vogels, alles wat groeit en kruipt. Daarnaast is hij actief als IVN‑vrijwilliger en inventariseert hij wekelijks de natuur rond de golfbaan Stippelberg in Bakel. “Ik vind het interessant om te zien hoe soorten zich verspreiden,” vertelt Anton. “En ik weet dat onderzoekers afhankelijk zijn van waarnemingen van anderen. Daar draag ik graag aan bij.”
Het Akkerviooltje – klein, gewoon, maar veelzeggend
Het Akkerviooltje (Viola arvensis) is een kleine pioniersplant die groeit op open, omgewerkte bodems zoals akkers, zandwegen en perceelranden. Het reageert snel op bodemgebruik en beheer, en laat daardoor goed zien hoe het agrarisch landschap verandert. Het is geen zeldzame soort – en juist dat maakt het waardevol. Gewone soorten geven een vroeg en betrouwbaar signaal over veranderingen in het landschap. Ze vertellen hoe intensief een gebied wordt gebruikt, hoeveel open bodem er is en hoe het beheer zich ontwikkelt.
Dat uitgerekend een Akkerviooltje de 250 miljoenste waarneming in de NDFF is, onderstreept de kracht van citizen science: grote databronnen zijn gebouwd op talloze kleine, nauwkeurige observaties. Bekijk de waarneming op Waarneming.nl of via de Flora & Faunaverkenner. Meer informatie over het Akkerviooltje is te vinden in de Verspreidingsatlas.
Een brede samenwerking van bronhouders
De NDFF bevat gegevens uit meer dan honderd datasets van overheden, terreinbeheerders, citizen‑scienceplatforms, adviesbureaus en onderzoeksorganisaties. De grootste bijdrage komt van citizen science, met Waarneming.nl als belangrijkste bron. Ruim 56 procent van alle waarnemingen is door vrijwilligers aangeleverd.
Ook veel gegevens van soortenorganisaties – zoals RAVON, FLORON, Stichting ANEMOON, EIS, De Vlinderstichting, Sovon, de Nederlandse Mycologische Vereniging en de Zoogdiervereniging – zijn verzameld door vrijwilligers in meetnetten en onderzoeksprogramma’s (27 procent).
Provincies, terreinbeheerders, waterschappen, gemeenten, rijksdiensten en adviesbureaus vullen dit aan met professionele datasets, waardoor het netwerk van bronhouders breed en divers is.
Duizenden waarnemers bouwen mee aan de NDFF
Een groot deel van deze groei komt van duizenden natuurwaarnemers die via Waarneming.nl, ObsIdentify en andere citizen‑scienceplatforms hun vondsten delen. Iedereen kan waarnemingen invoeren – van beginner tot expert – en zo bijdragen aan een steeds vollediger beeld van de Nederlandse natuur.
Waar de NDFF voor wordt gebruikt
De NDFF is uitgegroeid tot een onmisbare basis voor natuurbeleid in Nederland. De gegevens worden gebruikt voor uiteenlopende toepassingen, zoals:
- Verspreidingskaarten en verspreidingsatlassen.
- Trendberekeningen door het CBS.
- Vergunningverlening, natuurtoetsen en omgevingsplannen.
- Soortmanagementplannen en maaibeleid.
- Monitoring van beschermde soorten.
- Onderzoek en ecologische analyses.
De meest gezochte soorten
De meest gezochte soorten in het uitvoerportaal van de NDFF laten zien waar de maatschappelijke belangstelling ligt. De soorten in de grafiek komen vaak terug in natuurtoetsen en vergunningstrajecten en spelen daardoor een grote rol in bouw- en ontwikkelprojecten. Omdat de NDFF jarenlang vooral is gebruikt voor het toetsen op beschermde soorten staan vooral de algemene, maar wél beschermde soorten bovenaan in de top 10 van meest gezochte soorten in het Uitvoerportaal.
Top 10 meest gezochte soorten (2011-2026)
- Rugstreeppad
- Das
- Kamsalamander
- Huismus
- Ringslang
- Bever
- Steenuil
- Grote modderkruiper
- Steenmarter
- Gierzwaluw
Van opschrijfboekje naar nationale databank
In de jaren negentig noteerden waarnemers hun vondsten nog met potlood in een opschrijfboekje en stuurden ze kaartjes per post op. Vanaf begin jaren 2000 veranderde dat snel: digitale invoer via het portaal landkaartje, Waarneming.nl en later Telmee maakte het doorgeven van soorten veel eenvoudiger.
De oudste digitaal ingevoerde waarneming in de NDFF dateert uit 2004: de bosparelmoervlinder. Die werd via landkaartje toegevoegd. Daarnaast bevat de NDFF ook gereconstrueerde historische waarnemingen die soms eeuwen teruggaan, zoals een walvisstranding rond 1255.
Explosieve groei in het aantal ingevoerde waarnemingen
De ontwikkeling van de NDFF is duidelijk zichtbaar in de invoer door de tijd: vóór 2000 kwam slechts een klein deel van de huidige databank tot stand. Vanaf 2005 versnelt de groei sterk door digitale invoer via apps, beeldherkenning en GPS. Meer dan 30 procent van alle waarnemingen is zelfs in de afgelopen vijf jaar gedaan.
Geschiedenis van de NDFF
Het idee voor één landelijke natuurdatabank kreeg rond 2005 vorm. Toen maakten de soortenorganisaties gezamenlijk werk van het bundelen en ontsluiten van natuurdata. In 2007 werd de Gegevensautoriteit Natuur opgericht om natuurdata te standaardiseren, waarna soortenorganisaties, provincies en andere partners toewerkten naar één centrale voorziening. In 2010 werd de NDFF gelanceerd als landelijke databank voor natuurgegevens: een publiek-private samenwerking met een fundament in het private domein. Sindsdien groeide de databank snel: van 100 miljoen waarnemingen in 2016 naar 250 miljoen nu.
Een mijlpaal die laat zien hoe elke waarneming telt
Van losse notitieboekjes naar een nationale databank. Van honderden naar tienduizenden waarnemers. Van kilometerhokken naar meters nauwkeurig.
De 250 miljoenste waarneming – een eenvoudig Akkerviooltje – laat zien hoe elke observatie bijdraagt aan het grote geheel. Dankzij duizenden betrokken waarnemers, soortenorganisaties, Waarneming.nl en professionals groeit de NDFF elke dag verder uit tot de meest complete natuurdatabank van Nederland.
Tekst: BIJ12
Beeld: Elske Hijlkema (leadfoto: NDFF‑vertegenwoordiger Jan Willem van der Vegte overhandigt de erkenning van de 250 miljoenste waarneming in de NDFF aan Anton Sijbers uit Bakel); Anton Sijbers; Peter Meininger, Saxifraga; Edo van Uchelen, Saxifraga; Kars Veling; NDFF