Buitenlui laten zien hoe biodiversiteit op hun erf tot leven komt

Hoewel agrarisch natuurbeheer vaak de aandacht trekt, speelt juist ook de niet-agrarische bewoner in het buitengebied een belangrijke rol. Deze particulieren leveren een onmisbare bijdrage aan het Gelderse landschap en de biodiversiteit. Sinds enkele jaren is daarom het Praktijknetwerk Biodiversiteit bij Buitenlui actief, georganiseerd door Stichting Landschapsbeheer Gelderland (SLG). Provincie Gelderland levert een financiële bijdrage, om zo inwoners te ondersteunen die zich inzetten voor meer biodiversiteit.

Iemand ervaring met poelen?

Binnen het praktijknetwerk neemt per Gelderse gemeente een biodiversiteitsambassadeur deel. Deze werkt vol passie aan natuurvriendelijk beheer en heeft daarin veel ervaring opgebouwd. De opgedane kennis en praktijkervaring delen ze onderling. “Juist die uitwisseling is krachtig”, vertelt Kris Nootenboom, ambassadeur in de gemeente Barneveld. “De stap van theorie naar praktijk kent altijd uitdagingen. Dan is het heel waardevol om te leren van iemand die dat proces zelf heeft doorlopen. Je ziet wat werkt en vertaalt dat naar je eigen situatie.” Deze inzichten worden ook lokaal gedeeld. De Dag van het Open Erf is hier een mooi voorbeeld van. Ook Kris doet daar enthousiast aan mee, nu voor de derde keer. Elk jaar verbindt zij een thema aan haar rondleidingen, zoals kruidrijk grasland of een paradijs voor vogels.

De taal van bloemen

Dit jaar staat haar thematische rondleiding in het teken van ‘De taal van bloemen’. Op haar erf in buurtschap Appel, tussen Barneveld en Nijkerk, laat ze zien hoe planten en insecten op elkaar zijn afgestemd. “Waarom vliegt een vlinder doelgericht naar die ene bloem, terwijl een zweefvlieg hem links laat liggen? Omdat bloemen hun bestuivers aantrekken door vorm, geur, kleur.” Dat inzicht verandert hoe je naar beplanting kijkt, legt ze uit. “Als je de dialoog tussen plant en bestuiver eenmaal herkent, ga je bewuster kiezen. Ons startpunt was de aanplant voor honing- en solitaire bijen, maar inmiddels breiden we enthousiast uit naar vlinders, hommels en zweefvliegen. We willen elke insectengroep bedienen.” Tegelijkertijd blijft de instap laagdrempelig. “Je kunt je prima inzetten voor één vlindersoort of één groep die je aanspreekt. Absoluut doen! Vaak groeit de interesse vanzelf verder, van bijvoorbeeld dagvlinders naar de meer verborgen wereld van nacht- en microvlinders.”

Een gelaagd en eetbaar landschap

Toen Kris en haar man zich in 2019 in Appel vestigden, zagen ze vooral kansen om het erf te vergroenen en biodiverser te maken. Stap voor stap transformeren zij hun terrein – waar voorheen een paardenbak en deels verdicht weiland lagen – naar een gelaagd en veerkrachtig landschap. Met landschapselementen, zoals een bijenhaag, takkenrillen, knotwilgen en een hoogstamboomgaard, aangevuld met nestvoorzieningen als bijenhotels en een bijenburcht, ontstaat een plek waar het hele jaar door leven te vinden is. “Door goed te observeren hoe de natuur reageert, kun je steeds gerichter beheren. Zo groeit de samenhang in het systeem. We sturen daarbij op de 5 V’s die dieren nodig hebben: voedsel, veiligheid, voorplanting, variatie en verbinding. We hebben geen statisch eindbeeld, het is een fascinerende, dynamische puzzel.”

Op het erf gaan biodiversiteit en voedselproductie hand in hand. “We werken toe naar meer zelfvoorziening in groente, fruit en kruiden. Maar wat we oogsten delen we in feite met alles wat hier leeft, onze mede-erfbewoners. Wat voor ons voedzaam is, biedt vogels, insecten en andere dieren de noodzakelijke middelen om te gedijen. Juist die verwevenheid van functies maakt het systeem rijk.”

Stapstenen voor een levend landschap

Tijdens de voorgaande open dagen ontving Kris een divers publiek. Wat hen bindt is een fascinatie voor de natuur en de wens om zelf een actieve bijdrage te leveren. Niet alleen (grote) erven, maar ook kleine tuinen, geveltuinen en balkons doen ertoe, legt Kris uit. “Elke vierkante meter kan een vitale schakel vormen in een groter ecologisch netwerk.” Ze ziet elke buitenruimte als potentiële stapsteen. “Door deze noodzakelijke rust- en voedselpunten te creëren, help je soorten om zich veilig door het versnipperde landschap te verplaatsen en te overleven.” Het hoeft niet direct compleet of perfect te zijn, stelt ze gerust. “Elke stap is winst. Biodiversiteit groeit mee met wat je doet.”

Kris nodigt iedereen uit om één van de erven te bezoeken. Ontdek wat mogelijk is op je eigen plek en geef ruimte aan de natuur. Je bent van harte welkom!”

Meer informatie

• Bekijk alle locaties en data van de Dag van het Open Erf.
• Excursie op het erf van Kris Nootenboom.

Tekst: Provincie Gelderland; Stichting Landschapsbeheer Gelderland
Beeld: Kris Nootenboom (leadfoto: blinde bij)