Doe mee met de Maand van de Groene Tuin en maak je tuin klimaatproof in zeven stappen!

De aarde warmt steeds meer op door de forse toename van CO₂ in de atmosfeer. Ook in Nederland wordt het warmer. In alle klimaatscenario’s van het KNMI uit 2023 neemt de gemiddelde temperatuur in Nederland de komende jaren verder toe. In het meest extreme scenario stijgt de gemiddelde temperatuur in 2050 tot 12,1 graden Celsius en in 2100 zelfs tot 14,8 graden Celsius.

Dit heeft gevolgen voor het klimaat. Nederland krijgt te maken met zowel meer nattere als drogere periodes volgens het KNMI. In een warmer klimaat is het vaak droger, maar omdat de lucht meer waterdamp kan bevatten, regent het heviger. Het KNMI schetst twee scenario’s: een ‘nat’ en een ‘droog’ scenario. In het natte scenario worden de winters veel natter en de zomers licht droger. In het droge scenario worden de winters iets natter, maar de zomers juist veel droger. Nederland ligt precies tussen het natter wordende Noord-Europa en het droger wordende Zuid-Europa. Hierdoor is het nog niet duidelijk welk klimaatscenario voor ons geldt.

Het gaat dus volgens het KNMI niet vaker regenen, maar wel heviger. In de laatste 50 tot 100 jaar zijn extreme regenbuien toegenomen. Deze trend zet volgens het KNMI door.

Meer neerslag in steden

In steden is de intensiteit en de hoeveelheid neerslag hoger dan in landelijke gebieden, ook in Nederland. Dit blijkt uit onderzoek van Wageningen Universiteit. Waardoor dit komt, is in Nederland nog niet onderzocht. Buitenlandse studies laten zien dat gebouwen, wegen en verkeer een rol spelen. Ze beïnvloeden de wind en de samenstelling van de atmosfeer. Zo is de temperatuur in steden hoger doordat gebouwen snel opwarmen en die warmte niet weg kan.

Ook kan luchtvervuiling een rol spelen. Op de kaarten Fijnstof (PM₁₀) en Stikstofdioxide op de Atlas Leefomgeving zie je duidelijk dat in steden de jaargemiddelden van fijnstof (PM₁₀)- en stikstofconcentratie hoger zijn dan in landelijke gebieden. Luchtvervuiling bevat kleine deeltjes (aerosolen) waar waterdamp zich aan hecht. Daardoor vormen wolkendruppels en ontstaan er sneller buien.

Juist in steden kunnen grote hoeveelheden regenwater grote gevolgen hebben. In steden wonen veel mensen dicht op elkaar. Er is veel steen, zoals gebouwen, asfaltwegen en stoepen. Regenwater kan daardoor minder goed in de bodem zakken en moet via het riool worden afgevoerd. Bij zware buien kan het riool al dat water niet aan. Dan blijft er water op straat staan of kan het zelfs huizen in lopen.

Stadstuinen nog niet zo groen als ze kunnen zijn 

Stadstuinen kunnen echt helpen om regenwater in steden op te vangen. Alleen, veel van die stadstuinen zijn nog niet zo groen als ze kunnen zijn. Uit het onderzoek Tuinbezitters in Nederland (pdf: 505 kB) van Stichting Steenbreek uit 2023 blijkt dat in de drie grote steden ruim 42 procent van de stadstuinen voor ongeveer de helft betegeld is, 30 procent voor ongeveer een kwart en 14 procent voor driekwart. 7 procent van de tuinen in grote steden is bijna helemaal betegeld.

Maar niet alleen in de drie grote steden, ook in andere delen van ons land is verbetering mogelijk. Van het totaal aantal tuinen uit het onderzoek is 22 procent voor de helft betegeld, 11 procent voor driekwart en 4 procent (bijna) helemaal.

Mooie kans

Er is dus nog veel ruimte om stadstuinen groener en waterdoorlatender te maken. Als we al die stadstuinen zouden vergroenen, kunnen ze samen helpen om grote hoeveelheden regenwater op te vangen. Juist daar waar het water valt en voor problemen zorgt. In de steden ligt dus een mooie kans!

Slimmer met water omgaan in je tuin

En regen is niet het enige probleem. Er dreigt ook een drinkwatertekort na 2030 volgens het RIVM. Door de groei van de Nederlandse bevolking en de warmere en drogere zomers hebben we straks meer water nodig dan er beschikbaar is. Er is nu niet genoeg zoet grondwater beschikbaar om drinkwater van te maken en de kwaliteit van het drinkwater staat onder druk.

Wist je dat we per jaar onze tuin besproeien met gemiddeld zo’n 1100 liter drinkwater? Dat is zonde en kan beter! Als je slimme keuzes maakt, is het regenwater dat uit de lucht valt genoeg om je planten van water te voorzien. Dus daar kunnen we als tuinbezitters het verschil mee maken.

Maak jouw tuin watervriendelijk

Jij kunt dus helpen! Deze maand organiseert Milieu Centraal met een groot aantal partners de Maand van de Groene Tuin. Met deze actie willen zij zoveel mogelijk mensen stimuleren om tuinen, balkons en straten (verder) te vergroenen. Doe mee en maak je tuin watervriendelijk. Milieu Centraal geeft hieronder slimme tips hoe jij kunt zorgen dat jouw tuin meer water op kan vangen en hoe je slimmer met water om kunt gaan in jouw tuin.

Tip 1: Minder grijs, meer groen

Haal zoveel mogelijk tegels uit je tuin en vervang ze door planten, bomen, struiken of gras. Regenwater kan dan beter in de bodem wegzakken. Je helpt zo wateroverlast te verminderen én je maakt je tuin aantrekkelijker voor insecten en vogels. Wil je toch een stukje verharding houden? Kies dan voor oplossingen waarbij het water nog wel in de grond weg kan zakken. Bijvoorbeeld een terras met extra ruimte tussen de tegels of halfverharding, zoals boomschors of houtsnippers.

• In veel gemeenten rijden er speciale tegeltaxi’s die jouw gewipte tegels gratis bij je op komen halen. Bij sommige gemeenten kun je zelfs plantenpakketten krijgen in ruil voor je tegels. Check bij jouw gemeente wat er mogelijk is!
• Of doe mee aan de actie Tegel eruit, inheemse plant erin tijdens de Maand van de Groen Tuin. Voor twee tuintegels ontvang je twee inheemse planten.

Tip 2: Laat regenwater voor je werken

Door slimme keuzes te maken, is het regenwater dat uit de lucht valt genoeg om je planten van water te voorzien.

Koppel je regenpijp los van het riool

Laat het regenwater dat op je dak valt je tuin in stromen. In een groene tuin zakt het water goed de bodem in en werkt de bodem als een spons. De grond blijft vochtig en helpt je planten door droge periodes heen. Tegelijkertijd voorkom je dat schoon regenwater naar het riool gaat en onnodig gezuiverd moet worden.

• Check dit handige stappenplan van Milieu Centraal om je regenpijp af te koppelen.
• Met de tool Calculator Regenwaterberging bereken je hoeveel ruimte je nodig hebt om het regenwater van je (schuur- of garage)dak te bergen in je tuin.

Gebruik een regenton

Zo vang je water op dat je in drogere periodes kunt gebruiken om je tuin te besproeien, zonder kostbaar drinkwater te verspillen.

• Maar hoe installeer je een regenton? Volg het Regenton-stappenplan van Milieu Centraal.
• Weinig tijd? Alle beetjes helpen! Zet een paar emmers in je tuin om regenwater op te vangen.
• In sommige gemeenten kun je subsidie aanvragen voor maatregelen zoals het afkoppelen van je regenpijp of het vergroenen van je tuin. Check de Groene Subsidiewijzer.

Tip 3: Alles begint bij een gezonde bodem

Door je bodem te verbeteren, hoef je je planten minder water te geven en worden je planten sterker. Maar hoe zorg je voor een gezonde bodem?

• Onderzoek eerst wel even wat voor bodem je eigenlijk in je tuin hebt. Niet alle grond houdt namelijk water goed vast. Zandgrond droogt sneller uit, terwijl kleigrond juist langer nat blijft.
• Meng bij het planten wat compost of andere organische stof door de aarde. Op zandgrond helpt dat om het water beter vast te houden en op kleigrond – waar je de compost oppervlakkig moet inmengen – maakt dit de bodem luchtiger, zodat wortels makkelijker bij het water kunnen. Zo groeien je planten dieper en sterker en kunnen ze ook tijdens droge periodes goed bij hun water. Een kleine bodemboost heeft zo een groot effect op je tuin!
• Voorkom kale aarde rond planten en bedek de plekken met boomschors, houtsnippers of gemaaid gras. Dit houdt de bodem vochtig en koel, voorkomt dat water te snel verdampt en helpt onkruidgroei te voorkomen.

Tip 4: Kies planten die met het veranderende klimaat kunnen omgaan

Volgens het KNMI krijgen we door klimaatverandering vaker te maken met droge periodes én natte periodes. Kies daarom planten die met het veranderende klimaat kunnen omgaan.

• Zet planten die goed tegen droogte kunnen op plekken waar veel zon schijnt en waar water minder goed wordt vastgehouden in de bodem.
• Kies op lager gelegen natte plekken in de tuin voor planten die juist met veel water in de bodem om kunnen gaan.
• Kies altijd voor inheemse planten. Veel in Nederland voorkomende bijen, vlinders en andere insecten zijn afhankelijk van planten die hier al heel lang voorkomen. Met deze planten help je de biodiversiteit in eigen tuin het best.
• Kijk op Planten en bomen kiezen van Milieu Centraal voor meer informatie om de juiste planten en bomen te kunnen kiezen.

Tip 5: Geef slim (regen)water

Een groen stukje tuin heeft gemiddeld 20 liter water per vierkante meter per week nodig. Dat komt neer op ongeveer twee volle gieters. Maar hoe geef je je planten nu slim water, zodat je zuinig met water omgaat en je planten goed groeien?

• Geef planten die je net in de grond hebt gezet in het begin wat vaker water dan planten die al langer in de grond staan. Dat is nodig om een goed wortelstelsel te ontwikkelen.
• Geef je planten liever een of twee keer per week water dan elke dag een beetje. De wortels groeien dan beter en je planten worden sterker. Van elke keer een beetje water worden je planten ‘lui’ en gaan hun wortels niet naar water in de grond zoeken.
• Geef je planten ook op het juiste moment van de dag water. Doe dit het liefst in de ochtends of ’s avonds laat. Midden op de dag water geven, is niet slim. Door de felle zon in combinatie met waterdruppels kunnen bladeren verbranden. En veel kostbaar water verdampt voordat het bij de wortels komt.

Tip 6: Maak je dak groen

Wist je dat groene daken helpen om lokaal wateroverlast te bestrijden? De substraatlaag – de laag organisch materiaal waarin de plantenwortels zitten – houdt het water vast en geeft het langzaam weer af. Hoe meer neerslag tuinen, parken én groene daken opvangen tijdens hoosbuien, hoe minder overbelast de riolen raken.

Een groen dak heeft nog meer voordelen. Zo kan een groen dak de levensduur van je dakbedekking tot wel twintig jaar verlengen en kan het een schuilplaats bieden voor vogels en insecten. En je buren hebben een leuker uitzicht!

• Op de pagina Groen dak van Milieu Centraal vind je meer informatie over de voordelen van een groen dak.
• Check ook dit handige stappenplan voor een groen dak.
• Check de Groene Subsidiewijzer om te kijken of je in jouw gemeente subsidie kunt krijgen voor de aanleg van een groen dak.

Tip 7: Kijk verder dan je eigen tuin

Je eigen tuin watervriendelijk maken, is een goed begin, maar samen met je buren kun je echt het verschil maken. Bijna alle gemeenten vinden het vergroenen van wijken een goed idee, dus er liggen kansen om samen te werken.

• Begin eerst met een klein onderzoek: waar blijft water staan? Welke straten en tuinen lopen vol?
• Organiseer dan een kleine bewonersgroep. Loop samen door de wijk. Let op tegels en asfalt, lage plekken, parkeerplaatsen, pleintjes en andere kansen voor groen of plaatsen waar het water blijft staan en fotografeer deze plekken.
• Werk een paar ideeën uit en ga dan met de gemeente of het waterschap in gesprek. Er bestaan wijkbudgetten, klimaatadaptatieprogramma’s en subsidies voor het vergroenen van straten en er is vaak meer mogelijk dan je denkt.

Laat je inspireren door deze projecten:

• In de wijk Kattenbosch in Rosmalen legden inwoners met subsidie van de gemeente en het waterschap 65 groene daken aan, samen goed voor zo’n 2000 vierkante meter groen.
• In het Oude Westen in Rotterdam werkten in De Doorbraak buurtbewoners en ondernemers samen om de wijk klimaatbestendig te maken en wateroverlast te voorkomen.
• Leerlingen van basisschool De Beiaard in Utrecht maakten met behulp van een subsidie van Blauwe bewonersinitiatieven hun schoolplein watervriendelijker door tegels te vervangen door groen.

Doe mee met de Maand van de Groene Tuin

Voel je de inspiratie stromen? Doe dan mee aan de Maand van de Groene Tuin. Kijk op Maand van de Groene Tuin voor groene activiteiten bij jou in de buurt of ga zelf aan de slag met de tips. Op een paar vierkante meter kun jij in jouw tuin al verschil maken. En hoe meer tuinen klimaatbestendig zijn ingericht, hoe groter het effect.

Denk mee over water en leefomgeving en kom naar het Atlas-festival 2026

Atlas Leefomgeving organiseert op donderdag 18 juni 2026 het Atlas-festival in Kampen. Het thema is ‘Water als bondgenoot voor de leefomgeving’. We kijken samen hoe we aan de slag kunnen voor een gezonde, duurzame en veilige leefomgeving. Hoe houden we droge voeten als buien steeds heviger worden? Ben jij er ook weer bij? Op de pagina Atlas-festival op Atlas Leefomgeving vind je binnenkort meer over het programma en een aanmeldformulier.

Tekst: Jeannine Brand, Atlas Leefomgeving, in samenwerking met Maaike de Leeuw en Simone Tresoor, Milieu Centraal
Beeld: KNMI; Atlas Leefomgeving; Stichting Steenbreek; Milieu Centraal; Marco Wind; A. Beijeman