Hörters ontdekt de Hortus: drie zoekkaarten vol verborgen natuur

De stageopdracht is onderdeel van Verborgen Stadsnatuur en wordt begeleid door Hanneke Jelles, hoofd Educatie van de Hortus botanicus Leiden. De doelgroep voor de zoekkaarten bestaat uit volwassenen – al dan niet met kinderen – die nieuwsgierig zijn naar natuur, maar nog weinig soortenkennis hebben. Op de kaarten staat aan de ene kant informatie over de soortgroepen en aan de andere kant staan verschillende soorten die in de Hortus botanicus Leiden mogelijk te vinden zijn. De kaarten verwijzen ook naar de app ObsIdentify, gekoppeld aan Waarneming.nl. Zo hoop ik dat bezoekers niet alleen in de Hortus, maar ook thuis in hun eigen omgeving verder gaan met ontdekken. Dat levert waardevolle natuurdata voor onderzoekers.

Tijdens het proces ontwerp ik de zoekkaarten, test ik ze met verschillende groepen en verwerk ik de feedback om ze steeds gebruiksvriendelijker en duidelijker te maken. De drie soortgroepen waarover de zoekkaarten zullen gaan zijn vlinders, slakken en paddenstoelen.

Vlinders

Dit is een hele mooie groep om meer over te leren. Vaak fladderen vlinders snel voorbij en kijken mensen er geen tweede keer naar. Doodzonde, want ze zijn prachtig en divers. Op de zoekkaart leg ik uit wat de verschillen zijn tussen dagvlinders en nachtvlinders, wat nectar- en waardplanten zijn en hoe mensen vlinders thuis kunnen helpen. Bijvoorbeeld door je tuin wat wilder te houden en door geen pesticiden te gebruiken.

Slakken

Slakken worden vaak beschouwd als ongewenst. Ik wilde deze groep toch even in het zonnetje zetten – ook al vinden slakken dit niet fijn. Slakken spelen namelijk een belangrijke rol in ecosystemen. Ze breken organisch materiaal af en vormen voedsel voor veel andere soorten. Omdat ze langzaam bewegen, zijn ze ook ideaal om rustig te observeren als je er een vindt. Op deze zoekkaart staat basisinformatie over slakken, hoe je ze zelf thuis kunt helpen en hoe de Hortus met ze omgaat binnen de botanische tuin. Deze soortgroep is het zeker waard om meer over te leren.

Paddenstoelen

Paddenstoelen zijn heel interessant, maar ook complex. Ik wilde graag zelf meer leren over deze soortgroep, dus het was een mooie kans om ze mee te nemen voor deze opdracht. Twee exemplaren van dezelfde soort kunnen er heel anders uitzien. Daarnaast kunnen soorten per stadium van uiterlijk veranderen.

Zoals de geschubde inktzwam (Coprinus comatus) die je in drie verschillende vormen kunt tegenkomen. Door deze complexiteit zal de zoekkaart van de paddenstoelen een andere vorm krijgen dan die van de vlinders en slakken. Hoe dat er precies uit gaat zien, weet ik nog niet. Ik ben pas halverwege mijn stage, dus er is nog genoeg tijd. Dankzij fotograaf Jan Meijvogel, al ruim zestig jaar verbonden aan de Universiteit Leiden, heb ik een grote verzameling foto’s om mee te werken.

Testfase en feedback

Voor het testen van de zoekkaarten laat ik scholieren en collega’s meekijken. Hun eerste indruk, vragen en opmerkingen geven waardevolle inzichten. Is de kaart duidelijk, aantrekkelijk en bruikbaar? Deze feedback helpt me te bepalen welke soorten, tips en uitleg nog ontbreken. Lezers van Nature Today nodig ik ook graag uit om mee te denken. Wie wil, kan per mail een conceptversie ontvangen en feedback met mij delen.

Tijdens dit proces leer ik zelf ook veel. Ik had bijvoorbeeld nooit eerder nagedacht over waarom slakken een bepaalde kleur schelp hebben. Voor het eerst keek ik bewust naar een boomblauwtje (Celastrina argiolus) en was ik verbaasd over hoe klein deze vlinder eigenlijk is. Ook leerde ik tijdens een gesprek met een collega dat vlinders kunnen proeven via hun poten, hoe gaaf is dat! Het maken van deze zoekkaarten wekt bij mijzelf al veel verwondering op. Dat maakt de opdracht extra leuk.

Kom de zoekkaarten zelf proberen!

De zoekkaarten zijn nog volop in ontwikkeling. De lanceerdatum volgt nog, maar via de website en socials van de Hortus Leiden blijf je op de hoogte. En natuurlijk ben je van harte welkom om de zoekkaarten straks zelf in de tuin te komen proberen.

Tekst: Lieke Hörters
Beeld: Jan Meijvogel