Young People for Old Peat

De uitdagingen en voordelen van veen

Herstel van veengebieden is wereldwijd een grote uitdaging. Vooral in Nederland heeft eeuwenlange ontwatering voor landbouw en landgebruik geleid tot uitstoot van broeikasgassen, verlies van biodiversiteit en voortdurende bodemdaling. Onderzoekers Jan Feist en Zoë van Eldik van Wageningen Environmental Research (WENR) bestuderen de relatie tussen veenherstel en transformatieve verandering voor natuur, klimaat en de mens-natuurrelatie.

Gezonde veengebieden bieden onderdak aan zeldzame soorten en functioneren als waterbuffer en filter. Hun belang voor het klimaat kan nauwelijks worden overschat: hoewel ze slechts drie procent van het landoppervlak beslaan, slaan ze twee keer zoveel koolstof op als alle bossen ter wereld. Veengebieden hebben bovendien in veel regio’s een sterke culturele waarde.

Wereldwijd is inmiddels twaalf procent van de veengebieden gedegradeerd, waarbij oude koolstof vrijkomt in de atmosfeer. In Nederland is bodemdaling door veenontwatering de belangrijkste reden dat een kwart van het landoppervlak onder zeeniveau ligt. Daarom biedt herstel van veengebieden grote kansen voor klimaatmitigatie en -adaptatie, behoud van biodiversiteit en het beschermen van cultureel erfgoed. De EU-verordening natuurherstel verplicht lidstaten dan ook om tegen 2050 een derde van de ontwaterde veengebieden opnieuw te vernatten.

Jonge stemmen voor veen: RE-PEAT

In 2020 keerde een kleine groep jonge klimaatactivisten terug van een excursie naar een veengebied tijdens een klimaatkamp in Duitsland, diep onder de indruk. Zelfs binnen de klimaatbeweging is de unieke biodiversiteit en enorme koolstofopslagcapaciteit van veengebieden nauwelijks bekend. Om dat te veranderen werd kort daarna RE-PEAT opgericht: een jongereninitiatief dat zich inzet om via creatieve vormen aandacht te vragen voor veen, en zo harten en geesten te veranderen.

RE-PEAT gebruikt veen als vertrekpunt voor bredere gesprekken over de relatie tussen mens en natuur. Door traditionele beelden van veengebieden als donkere en gevaarlijke plekken uit te dagen, en ze juist te presenteren als fascinerende, levende landschappen, nodigt het collectief mensen uit om deze ecosystemen vanuit nieuwe perspectieven te ervaren. Daarbij brengen ze wetenschappelijke kennis en persoonlijke beleving samen.

Een belangrijk onderdeel van hun aanpak is het gebruik van kunst om (wetenschappelijke) inzichten over te brengen, bewustzijn te vergroten en rationele en emotionele verbindingen te overbruggen. Dit gebeurt onder meer via beeldende kunst, storytelling en zintuiglijke ervaringen. Een voorbeeld is de Moss Pit: een audiovisuele ervaring waarin bezoekers zich onderdompelen in een mosrijk pop-uplandschap. Sinds de eerste pilot op het Earth Rising Festival in 2023 is de Moss Pit ook verschenen op onder andere Glastonbury Festival en zijn er plannen voor verdere uitrol in Europa.

Young People Old Peat Symposium

Veel activiteiten van RE-PEAT zijn speels en creatief van aard, maar behandelen serieuze onderwerpen. Verhalen over veenwinning, degradatie en de gevolgen daarvan voor milieu en samenleving worden verweven in activiteiten die dialoog stimuleren, kennis delen en jongeren aanmoedigen om zich in te zetten voor veenherstel en klimaatactie.

Deze aanpak stond ook centraal tijdens het tweedaagse symposium Young People Old Peat, georganiseerd door RE-PEAT op 18 en 19 mei 2026 in Oosterwolde (Friesland). Het evenement bracht jongeren, veenexperts, kunstenaars en praktijkdeskundigen samen om kennis uit te wisselen, nieuwe perspectieven te verkennen en het nabijgelegen Fochteloërveen van dichtbij te ervaren.

Verandering van paradigma

RE-PEAT streeft naar een onderling verbonden wereld waarin alle organismen en gemeenschappen in veengebieden zowel cultureel als ecologisch worden ondersteund. Dit sluit aan bij een bredere beweging die inzet op transformatieve verandering richting een natuurpositieve toekomst. Een belangrijk onderdeel daarvan is een verschuiving in waarden en perspectieven: een verandering van paradigma.

Onderzoekers van verschillende Wageningse onderzoeksinstituten bestuderen momenteel binnen het MINDVAL-project hoe zulke veranderingen kunnen bijdragen aan natuurpositieve samenlevingen. In dit project, uitgevoerd in opdracht van het Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, werken zij samen met RE-PEAT om te begrijpen hoe creatieve en culturele benaderingen de relatie tussen mensen en natuur kunnen versterken.

Doe mee

Er zijn veel manieren om betrokken te raken bij RE-PEAT. Houd onder andere de website van RE-PEAT in de gaten, of volg RE-PEAT op LinkedIn, Instagram en Spotify voor evenementen, publicaties, podcasts en meer.

Tekst: Jan Feist & Zoë van Eldik, Wageningen Environmental Research in samenwerking met Frankie Turk en Bethany Copsey, RE-PEAT
Beeld: Savannah van den Roovaart (leadfoto: deelnemers aan het symposium Young People Old Peat poseren in het veengebied Fochteloërveen)