DNA als sleutel tot natuurherstel – Europa's volgende uitdaging

Dat de biodiversiteit in Europa voor ongekende uitdagingen staat, is niets nieuws. Soorten verdwijnen, ecosystemen gaan achteruit en de beleidsmakers die het beleid opstellen om deze uitdagingen aan te pakken, zijn afhankelijk van gegevens die soms schaars zijn. Wat waarschijnlijk minder bekend is, is dat de biodiversiteitsgenomica – die zich niet op mensen richt, maar op andere levende organismen, zoals dieren en planten – een revolutie doormaakt die beleidsmakers wellicht precies de juiste kennis kan bieden die ze nodig hebben. Nooit eerder was de DNA-wetenschap in staat om soorten te identificeren, ecosystemen te monitoren en genetische diversiteit te begrijpen op een manier die zo goedkoop, efficiënt en grootschalig als nu het geval is.

European Reference Genome Atlas (ERGA), International Barcode of Life Europe (iBOL Europe) en Consortium of European Taxonomic Facilities (CETAF) hebben een historische overeenkomst ondertekend voor biodiversiteitsgenomica in Europa. Deze drie grote wetenschappelijke gemeenschappen hebben zich ertoe verbonden een gecoördineerde Europese infrastructuur voor biodiversiteitsgenomica op te bouwen – een infrastructuur die deskundigen in staat stelt te werken in een onderling verbonden systeem van gedeelde middelen, technologie en gegevens.

Deze visie heeft vorm gekregen via het Biodiversity Genomics Europe plus (BGE+)-project en sluit aan bij de milieudoelstellingen van de Europese Commissie, die stappen in deze richting heeft toegejuicht. Costas Kadis, EU-commissaris voor Visserij en Oceanen, heeft zich onlangs zelfs uitgesproken over de noodzaak van gemeenschappelijke protocollen en vergelijkbare gegevens, en wees op de mogelijkheid om dit doel te bereiken via een verbeterde en specifieke infrastructuur voor biodiversiteitsgenomica in Europa.

De toekomst ligt in opschaling

"We gaan een nieuwe fase in", zegt Dimitris Koureas, directeur van BGE+. "Europa beschikt al over buitengewone expertise op het gebied van taxonomie, genomica, bio-informatica, biodiversiteitscollecties en milieumonitoring. De uitdaging is nu om deze sterke punten zodanig te bundelen dat we op grote schaal kunnen werken in een onderling verbonden systeem, voorbij geografische en politieke beperkingen."

Het initiatief benadrukt een van de grootste uitdagingen voor efficiënt biodiversiteitsonderzoek van vandaag, namelijk schaalgrootte. Hoewel wereldwijd al meer dan 2 miljoen soorten formeel zijn beschreven, schatten wetenschappers dat er nog miljoenen onbekend zijn. We weten allemaal wat dit betekent: we kunnen niet beschermen wat we niet kennen. Maar het begrijpen en monitoren van biodiversiteit met de snelheid die de huidige milieu-uitdagingen vereisen, vraagt om nieuwe benaderingen die wetenschappelijke samenwerking en interoperabiliteit stimuleren. Initiatieven zoals BGE+ wijzen de weg vooruit.

In de woorden van Gabriela Dankova, projectmanager van BGE+: "Het aanpakken van de huidige uitdagingen op het gebied van biodiversiteit vereist effectieve samenwerking tussen onze gemeenschappen in heel Europa, open kennisuitwisseling, een solide technische infrastructuur, geharmoniseerde processen en bovenal een gedeelde visie. BGE+ brengt deze elementen samen, waardoor het werk van gemeenschappen op het gebied van biodiversiteitsgenomica in Europa en daarbuiten mogelijk wordt gemaakt en versterkt."

Wetenschappers weten dat het ontdekken en documenteren van alle soorten slechts een deel van het werk is. Ze moeten ook begrijpen hoe soorten zich aanpassen aan veranderingen in het milieu. Dat is de reden waarom BGE+ twee verschillende takken van de genomica samenbrengt. Met DNA-barcoding kunnen wetenschappers soorten snel en nauwkeurig identificeren. Genoomsequencing biedt diepere inzichten in aanpassing, evolutie en veerkracht. In combinatie met taxonomische expertise en geavanceerde datasystemen creëren deze instrumenten geheel nieuwe mogelijkheden voor het begrijpen en beschermen van de natuur.

Nederlandse koploper

Als coördinator van BGE+ geeft het Naturalis Biodiversity Center leiding aan een van Europa’s meest ambitieuze initiatieven om genomica toe te passen voor de bescherming en het herstel van de biodiversiteit. De Nederlandse instelling blijft haar reeds uitgebreide catalogus van initiatieven uitbreiden om genomica – met name DNA-barcoding – toe te passen voor soortidentificatie en monitoring, waaronder initiatieven als ARISE en eDentity.

De langetermijnambitie van BGE+ is het opzetten van de diensten, normen, capaciteit en infrastructuur die nodig zijn om biodiversiteitsgenomica tot een vast onderdeel te maken van de manier waarop Europa de natuur bestudeert, monitort, beheert en herstelt. Er staat veel op het spel.

Meer informatie

• Kijk op de website van BGE+ voor de nieuwste ontwikkelingen in genomica voor biodiversiteit.

Tekst: Naturalis Biodiversity Center
Beeld: David Levene, Wellcome Sanger Institute; Nico Garstman