Landgoederen in de luwte van de Veluwe
Bosgroepen
Uitgestrekte bossen, stilte en rust
Welna is een vernieuwend en ondernemend landgoed met 600 hectare bos, heide, en graslanden. De uitgestrekte bossen, stilte en rust maken het tot een unieke plek in Nederland. Christophorus Buys Ballot stond in 1848 aan de wieg van dit landgoed. Als bosbouwer vormde hij heide en zandgrond om tot een productiebos. Buys Ballot was daarnaast een bekende Nederlandse meteoroloog, natuurkundige en scheikundige. Hij staat ook bekend als dé oprichter van het KNMI. In 1890 kwam het landgoed in handen van de familie Gorter. Inmiddels is Welna al vier generaties familiebezit.
Esthetische structuur van het landschap
Volgens bos- en terreinbeheerder Reint-Jan van de Bunte zie je de invloed van Buys Ballot nog steeds terug in het landschap: “Hij was echt van de esthetiek, van de rechte lijnen en structuren. Dat zie je ook terug in de bossen en de oude beuklanen in het gebied. Het gebied beslaat bijna 600 hectare en bestaat voornamelijk uit uitgestrekte boswachterijen, heide en enkele open graslanden. Verder zijn lange zandwegen, heideveentjes en kleinschalige kunstprojecten kenmerkend voor dit gebied.”
De veranderende rol van houtproductie
Reint-Jan: “Welna is van origine een bosbouwlandgoed. Houtproductie speelde een cruciale rol. Tegenwoordig is de productie van hout nog steeds belangrijk als bron van inkomsten, maar dat doen we wel op een andere manier. Er groeit in het bos meer hout dan we eruit halen, er vindt geen kaalkap meer plaats en er is nu meer aandacht voor structuurvariatie en loofhout. Verder is het ook heel mooi dat hier hoogwaardige producten uit eigen hout zijn gemaakt. Zo heeft mijn voorganger, Rob Fernandes, de werkschuur waar het kantoor en de zorghoutvesterij in zitten nog eigenhandig met hout van Welna gemaakt.”
“In die houtvesterij maken mensen met een beperking onder begeleiding van zorgorganisatie ’s Heeren Loo allerlei producten uit hout. Vogelhuisjes, snijplanken, bankjes en borden. En wat die mensen maken, dat is echt kwaliteit. Op hun eigen wijze helpen ze daarnaast ook met heel veel nuttige klussen op het landgoed: van bosmaaien, jonge aanplant verzorgen, zagen en brandhout verwerken tot slagbomen zetten. Dit jaar vieren ze het 25e jubileum. Ze horen er echt bij als ik het over het landgoed heb.”
Bouwen op heel veel expertise
Het vaste team achter Welna bestaat uit Bram Opdam, directeur van het landgoed, en Reint-Jan, voor het beheer van de bos- en natuurterreinen: “Het dagelijks beheer doen we zelf, maar bij grote herstel- en natuurontwikkelingsprojecten schakelen we met Norbert van Bosgroep Midden Nederland. We zijn lid van de Bosgroep en bij complexere zaken is het een fijne hand om naar te reiken voor specialistische kennis en ondersteuning. Dit geldt overigens ook voor Landgoed Tongeren. Dit landgoed is in eigendom van een andere familie, met Mathijs Rauwenhoff als directeur. Het beheer van de natuur hebben ze wel bij één persoon gelegd. Dat ben ik nu en daarvoor heeft het heel lang bij Rob gelegen. Ook loopt er op de landgoederen een flexibel team voor toezicht, groene gastvrijheid en faunabeheer.”
Een waardevol levenswerk
Rob Fernandes was 43 jaar lang beheerder bij Welna en 35 jaar bij Tongeren. Deze natuurgebieden zijn volgens Reint-Jan echt zijn levenswerk: “Ik bouw nu voort op wat hij hier voor elkaar heeft gekregen. Ik startte in januari en Rob is pas op 1 april 2026 met pensioen gegaan. Daardoor konden we nog drie maanden samen oplopen. Dat was heel waardevol. Hij heeft in die tijd heel veel kennis overgedragen. Het bosbeheer gaat met mijn komst ook niet ineens veranderen. Ik kan me heel goed in de visie van Rob vinden, al kijk ik soms net wat anders tegen dingen aan. Ik heb veel interesse in fauna en (landschaps)ecologie, Rob was naast bosexpert een echte houtman. Hij kon bij wijze van spreken al een tafel in een boom zien.”
Landschappen en elementen vol historie
In het gevoerde bosbeheer zie je het misschien niet terug, maar de twee landgoederen zijn wel heel verschillend in achtergrond: “Op Landgoed Tongeren hebben we naast bos en heide veel van doen met landschapselementen, oude parkbossen en het Wisselse Veen. De historie leeft er ook wat meer door het eeuwenoude landgebruik en bij de familiebegraafplaats ligt ook nog een parkbos met oude beuken van rond 1850. Landgoed Tongeren is een BV met meer dan 200 aandeelhouders die allemaal afstammen van L.W.E. Rauwenhoff. De familie blijft zo ook actief betrokken bij het landgoed.”
Landgoed Tongeren heeft een oppervlakte van 518 hectare. Het centrum van het landgoed wordt gevormd door de buurtschap Tongeren en de daarbij behorende akkers. Veel woningen op het landgoed zijn eigendom van aandeelhouders. Het landbouwareaal bedraagt ongeveer 110 hectare. De boerenbedrijven zijn grondgebonden veehouderijen die hun bedrijfsvoering ingericht hebben rekening houdend met de natuur en landschapswaarden. Tongeren heeft zo’n 365 hectare bos. Reint-Jan: “We beheren de bossen met aandacht voor de productie-, natuur- en recreatiefunctie.”
De verantwoordelijke vlag van het FSC-keurmerk
Zowel de bossen van Landgoed Welna als die van Landgoed Tongeren hebben het FSC-keurmerk gekregen. Reint-Jan: “De twee landgoederen zijn via het groepscertificaat van de Bosgroepen al bijna 25 jaar FSC-lid. Bij FSC dacht ik zelf altijd al snel aan de tropen, maar ook wij moeten goed met ons bos omgaan. FSC heeft tegenwoordig ook steeds meer standaarden die goed aansluiten bij de wensen en eisen van deze tijd. Bovendien is het altijd goed om ergens op terug te kunnen vallen. Ook naar de buitenwereld toe, werkt het certificaat positief. Het is goed om te kunnen laten zien dat we een internationaal erkend keurmerk hebben gekregen voor de manier waarop we onze bossen beheren. Zo combineren we houtproductie actief met de zorg voor biodiversiteit en klimaatbestendigheid. Verder zijn we natuurlijk ook maar een klein team dat zich hiermee bezig houdt en dan kan het geen kwaad dat er externe experts zijn die met ons meekijken en ons adviseren. Het houdt ons scherp. Vooral ook omdat de tijden veranderen en alles niet meer zo rechttoe rechtaan is als vroeger. Er spelen steeds meer verschillende belangen mee en dat maakt het werk als bosbeheerder uitdagender. Je moet kunnen meebewegen en uitleggen wat je doet en waarom.”
Naadloze overgang tussen de landgoederen
Tijdens het rondje door de natuurgebieden van de twee landgoederen rijden we haast onmerkbaar van het ene gebied het andere gebied in. Reint-Jan weet wel precies waar we zitten: “Ik vond het vanaf de start belangrijk om het bos goed te leren kennen en dat gold ook voor de mensen in de omgeving. Uiteindelijk beheer ik maar een postzegel van de hele Veluwe, dus het is slim samen te werken met andere beheerders en eigenaren in de omgeving.”
De naadloze overgang tussen de landgoederen is het resultaat van het beheer dat zolang door dezelfde persoon is uitgevoerd. Ook Reint-Jan is van plan lang te blijven: “Dit is mijn droombaan. Voor mij als geboren en getogen Veluwnaar is dit gebied het summum. Die fraaie, rechte grove dennen, fantastisch natschraalland, heideterreinen die er top bij liggen, mooie vennen. En toen ik tijdens mijn studie in contact kwam met landgoederen, kwam ik er ook achter dat die betrokkenheid vanuit de eigenaren me enorm aansprak. Die families voelen zich echt verbonden met een gebied en willen dat ook graag doorgeven en bewaren voor de toekomst. Dat vind ik prachtig en ik zie het als mijn missie om de natuurterreinen hier te blijven versterken. Als je een gezonde, duurzame houtoogst wil voeren, heb je ook een gezond bos nodig. En daar is wel werk aan de winkel gezien de huidige klimaatverandering. Ik zeg weleens: ik wil hier de meest soortenrijke landgoederen van Nederland van maken. Of dat lukt weet ik niet, maar ik ga er wel voor!”
Meer informatie
Tekst en beeld: Marrie Hoedelmans, Bosgroepen