Herstel riet, herstel karekiet

Tot ongeveer 1965 was de grote karekiet een vrij algemene broedvogel in de waterrijke delen van Nederland. Sindsdien zijn de aantallen echter sterk afgenomen, met een daling van circa 80 procent sinds 1990. Uit de hogere zandgronden – waar de soort nooit talrijk was – is hij vrijwel verdwenen, en ook in grote delen van het rivierengebied is hij zeldzaam geworden. De verklaring ligt vooral in het riet: grote karekieten hebben stevig, dik riet dat in diep water groeit (stromingsriet) nodig. Dat type riet is door onder andere vraat van ganzen sterk achteruitgegaan.

Beschermingsproject

Om deze neergaande trend te keren, coördineerde Vogelbescherming tussen 2016 en 2025 een beschermingsproject gericht op herstel van rietkragen in belangrijke leefgebieden zoals de Loosdrechtse Plassen en de Randmeren. Rasters tegen vraat en het verwijderen van bomen voor meer lichttoevoer zorgden voor herstel van stromingsriet. Tegelijk werd onderzocht hoe de populatie zich ontwikkelt, hoe het broedsucces zich verhoudt, en of er knelpunten optreden tijdens trek en overwintering. Dankzij Vogelbescherming hebben we ook kunnen uitzoeken of overleving en verplaatsingen van grote karekieten relevant zijn.

Populatiegroei

Als het broedsucces redelijk tot goed is, het stromingsriet zich herstelt en er onderweg geen grote knelpunten zijn, ligt populatiegroei voor de hand – de belangrijkste randvoorwaarden voor herstel lijken dus aanwezig. Toch bleven twee vragen onbeantwoord die van groot belang zijn voor verdere bescherming en uitbreiding van de soort: hoe groot zijn de overlevingskansen en verspreidingsmogelijkheden van volwassen vogels, en dragen jonge, in de kerngebieden geboren karekieten bij aan populatieherstel buiten deze gebieden?

Om deze vragen te beantwoorden, zijn tussen 2016 en 2024 tientallen volwassen mannetjes van kleurringen voorzien, en tussen 2020 en 2024 honderden nestkuikens van een metalen ring. In de jaren daarna werden in het voorjaar zoveel mogelijk individuen opgespoord en op hun ringkenmerken gecontroleerd, wat inzicht gaf in overleving en verplaatsingen van de soort.

Honkvast, maar toch mobiel

Uit het onderzoek blijkt dat volwassen mannetjes grote karekieten opvallend trouw zijn aan hun broedplek: de meeste keren ieder voorjaar terug naar vrijwel dezelfde rietkraag, en slechts incidenteel wordt een vogel tientallen kilometers verderop teruggevonden. Jonge vogels zijn avontuurlijker – een deel vestigt zich enkele kilometers verderop, soms zelfs in een ander deel van de Randmeren – al blijven ook veel jonge karekieten dicht bij hun geboortegebied. Opvallend is verder dat Nederlandse populaties waarschijnlijk worden aangevuld met karekieten uit het buitenland. Veel zingende mannetjes die buiten de kerngebieden opdoken, bleken ongeringd, wat erop wijst dat grote karekieten uit andere delen van Europa nieuwe leefgebieden in Nederland weten te vinden.

Overleving adulten stabiel

Ook de overleving blijkt stabiel: de jaarlijkse overleving van volwassen mannetjes ligt rond de 60 procent, vergelijkbaar met cijfers uit de jaren negentig en met populaties elders in Europa. Sommige vogels worden zelfs behoorlijk oud – een mannetje dat in 2018 in Loosdrecht werd geringd, keerde nog in 2025 weer terug.

Herstel van rietkragen werkt

Een belangrijke conclusie is dat herstel van geschikt leefgebied daadwerkelijk werkt. Grote karekieten profiteren van brede, waterrijke rietkragen met voldoende beschutting: op plekken waar riet tegen vraat werd beschermd en nieuwe rietzones ontstonden, vestigden zich weer broedvogels. Een sprekend voorbeeld is de omgeving van Delta Schuitenbeek, waar het riet binnen beschermende rasters sterk uitgroeide, waarna zich in 2025 direct meerdere grote karekieten vestigden.

Kansen voor de toekomst

Het onderzoek laat zien dat de soort nieuwe gebieden kan koloniseren zodra er voldoende geschikt leefgebied is – een bemoedigend vooruitzicht voor natuurherstel elders in Nederland. Ook blijkt herstel van stromingsriet goed mogelijk wanneer het riet effectief tegen vraat wordt beschermd. In de kerngebieden is het broedsucces inmiddels redelijk tot goed, en lijkt de populatie te stabiliseren of zelfs licht toe te nemen.

De grootste bottleneck blijft echter de beperkte beschikbaarheid en spreiding van hoogwaardig riet. Doordat het areaal klein is, ontbreekt voldoende risicospreiding, waardoor factoren zoals predatie lokaal zwaarder kunnen doorwegen. Verdere uitbreiding en verbetering van rietkragen blijft dan ook essentieel voor duurzaam herstel van de grote karekiet in Nederland.

Meer informatie

• Lees het volledige rapport (pdf: 1 MB) met de resultaten van tien jaar ringonderzoek: van rietherstel en broedsucces tot de trekroutes en overwinteringsgebieden van de grote karekiet.
• Vogelbescherming maakte een praktische leidraad (pdf: 3,1 MB) voor beleidsmakers en terreinbeheerders: wat maakt rietkragen geschikt voor de grote karekiet, en welke concrete maatregelen helpen bij herstel van stromingsriet?

Tekst: Jan van der Winden, Jan van der Winden Ecology en Symen Deuzeman, Sovon Vogelonderzoek Nederland
Beeld: Harvey van Diek