Bollen en bollebozen in Clusiusjaar

Bolbloeiers uit de Hortus

Vijfhonderd jaar geleden werd Carolus Clusius geboren. Zijn naam was toen nog Charles de l’Ecluse en zijn geboorteplaats Atrecht, indertijd in Vlaanderen gelegen, nu het Noord-Franse stadje Arras. Van jongs af aan was hij plantenliefhebber en aan het einde van zijn loopbaan als gevierd plantenkenner werd hij prefect (directeur) van de Leidse Hortus. In 1592 had Clusius ingestemd met zijn aanstelling in Leiden. De tuin werd onder zijn leiding en die van zijn rechterhand Cluyt aangelegd in 1594.

Onderzoek

Al vanaf het eerste begin werd in de Leidse Hortus onderzoek gedaan. Vanaf 21 september is voor Hortusbezoekers een seizoensplattegrondje verkrijgbaar dat langs tien plekken in de tuin leidt die iets met eigentijds onderzoek te maken hebben.

Zo kreeg de Chinese Youyou Tu in 2015 de Nobelprijs voor Geneeskunde met een op de traditionele Chinese geneeskunde (TCM) gebaseerd medicijn. In onze Chinese kruidentuin bloeit Chrysanthemum ‘Mei-Kyo’. In de TCM wordt chrysantenthee ingezet als verkoelende drank die helpt om warmte en gifstoffen te verdrijven.

In de tropische kassen zijn verschillende vanillesoorten te vinden, waaronder Vanilla planifolia. In de Hortus is onderzoek gedaan naar de kweekwijze en naar de inhoudsstoffen van de vanille-orchidee, die mogelijk een geneeskrachtige werking heeft. Daarnaast is vanille een geliefde specerij: de dunne, langwerpige vrucht van de orchidee wordt gedroogd en gefermenteerd als vanillestokje verkocht. Om vrucht te zetten moet de bloem met de hand worden bestoven. In het wild gebeurt dat door Melipona, een geslacht van tropische bijen.

Klimaatbestendig

Naar de aardbeiboom (Arbutus unedo) loopt geen onderzoek, maar met de Mediterrane tuin wil de Hortus laten zien dat klimaatbestendig tuinieren mooie resultaten op kan leveren. We komen bezoekers tegen die speciaal naar dit tuindeel komen kijken om hun eigen tuin of ander groenobject fleurig te houden in tijden van droogte.

In de stoepplantjeskuipen floreert de vlinderstruik (Buddleja davidii). De vlinderstruik verschijnt regelmatig spontaan tussen stoeptegel en gevel, en profiteert van het veranderende klimaat. De Hortus zet vanaf 2019 spontaan groen in de schijnwerpers onder de noemer 'Stoepplantjes'. Nienke Beets werkt als PhD-kandidaat (promovenda) aan onderzoek naar stoepplantjes.

Alle bollen

Van alle planten had Clusius bol- en knolgewassen het liefst. Vormgever en fotograaf Rob Overmeer fotografeerde vier seizoenen lang bol- en knolbloeiers in de Hortus. Rob liet zich leiden door de schoonheid van de bolgewassen. Elk seizoen stelde Hortus-bollenspecialist Jaco Kruizinga hem een aantal 'fotomodellen' voor. Rob koos daaruit de visueel meest interessante en legde ze compleet met bol en wortels vast. De foto's hebben hun natuurlijke achtergrond behouden, zodat elke foto een iets andere achtergrondtint heeft. Winter, lente en zomer waren al te zien, vanaf 21 september zijn alle seizoenen te bewonderen op fotopanelen langs de Witte Singel.

Op verschillende plekken in de tuin zijn herfstbloeiende bollen te bewonderen. In het bollenkasje worden de mooiste bloeiende exemplaren tentoongesteld. Treed bij je bezoek aan de Hortus in de voetsporen van Clusius en bewonder de historische Clusiustuin. Deze replica uit 2009 ligt op dezelfde plaats als bij de oorspronkelijke aanleg in 1594 en is een reconstructie van die oorspronkelijke tuin op basis van plattegronden en plantenlijsten die uit de beginjaren bewaard zijn gebleven. Het borstbeeld van Clusius naast de tuin is gebaseerd op een portret uit 1575 van de hand van Martinus Rota.

Meer informatie

• Kijk voor openingstijden en toegangsprijzen op de website van de Hortus botanicus Leiden.
• Bij uitgeverij Bekking & Blitz verscheen een kaartenmapje met twee keer vijf foto's van bolbloeiers gemaakt door Rob Overmeer in samenwerking met de Hortus. Verkrijgbaar in de winkel van de Hortus botanicus Leiden zolang de voorraad strekt.
• Rob Overmeer werkt als zelfstandig grafisch ontwerper en fotograaf. Hij creëert editorial design en drukwerk voor culturele- en non-profitinstellingen, en ontwikkelt uniek beeldmateriaal. Zijn bureau bevindt zich in het historische centrum van Leiden.

Tekst: Hanneke Jelles, Hortus botanicus Leiden
Beeld: Hanneke Jelles; Iris van den Akker