Natuurjournaal 14 september 2026

Voor volwassen ligusterpijlstaarten is het seizoen wel voorbij, maar niet getreurd: hun flitsend groene rupsen vreten zich van juli tot begin november vol met bladeren. Daarna graven ze zich als een mol in de grond, diep genoeg om niet te bevriezen. Onder de grond verpoppen ze en brengen ze de winter door. De vlinder die in de lente uit de pop komt, moet zich dus door de aarde een weg naar boven graven. Als dat is gelukt, begint hij zijn vleugels op te pompen en vliegt weg, op zoek naar een partner. De mannetjes oriënteren zich op de maan tijdens hun zoektocht naar een vrouwtje en ze kunnen dat ook als het bewolkt is. Onderzoekers weten nog niet of ze toch het licht nog kunnen waarnemen, of dat ze zich beroepen op het patroon van gepolariseerd licht.

De brede wespenorchis is listig. De plant verspreidt een geur die voor met name sociale wespen niet te versmaden is. De plant lokt ze onder andere met zogeheten ‘green leaf volatiles’ – dat zijn signaalstoffen die sommige planten verspreiden zodra ze worden aangevreten, bijvoorbeeld door rupsen. Op die geurstoffen komen de natuurlijke vijanden van de bladeters af. Maar wat doet de brede wespenorchis? Die verspreidt die alarmstoffen ook als er niets aan de hand is. De wespen die erop afkomen, vinden geen ‘vlees’, maar wel nectar. En ook dáár is mee gesjoemeld: de wespen die ervan drinken, worden sloom en ongecoördineerd. Ze blijven langer op de bloemen rondkruipen en gaan zich duidelijk minder poetsen, ook al hebben ze last van de zware pollenpakketjes die aan ze kleven. Wat blijkt? De nectar bevat kleine hoeveelheden ethanol en er zit een aantal bedwelmende stoffen in, waaronder opiaten. De orchidee bedwelmt zijn bezoekers en maakt ze min of meer verslaafd, zodat ze vaak terugkomen.

Tekst: Karen Bosma, Nature Today
Beeld: Harald Süpfle, Wikimedia Commons; Tom Heijnen, Saxifraga