Natuurjournaal 8 oktober 2026

De ruwe pissebed is een gezelligheidsdier. Zie je er een, dan zijn er vaak meerdere bij elkaar onder een bloempot, een tegel of een bladerhoop. Kreeftachtigen als het zijn, ligt uitdroging op de loer. Hun pantser beschermt ze, maar koele, vochtige schaduwplekken hebben ze alsnog nodig. De meeste ruwe pissebedden zijn grijs, toch kom je ook wel andere kleuren tegen. Vrouwtjes hebben soms roestrode plekken. Zie je een knalblauwe of paarse ruwe pissebed? Die is helaas geinfecteerd met een iridovirus en ten dode opgeschreven. Door het virus, die ook onder andere soorten pissebedden (en andere geleedpotigen) huishoudt, houden de diertjes water vast en zwellen op. Zo worden ze traag en vormen een gemakkelijke prooi. De onnatuurlijke, iriserende kleur krijgen ze door ophoping van de delende virusdeeltjes in het cytoplasma van hun lichaamscellen. Dat pissebedden graag bij elkaar kruipen helpt ook niet: het virus is zeer besmettelijk. Voor ons trouwens niet, dus geen paniek.

De paddenstoel op de foto lijkt niet echt meer op een gewone zwavelkop, de soort die vorig jaar op nummer 1 stond in de eerste Landelijke Paddenstoelentuintelling ooit. Het vruchtlichaam is zwaar aangetast. Dit is onder andere te zien aan de zwavelgele hoeddelen en de groengrijze plaatjes, die typisch zijn voor deze paddenstoel. Tsja, een enkele keer komt het voor, misvormingen bij paddenstoelen. De studie die zich bezighoudt met afwijkingen van allerlei organismen wordt teratologie genoemd. Misvormingen komen in allerlei levensvormen voor. De oorzaak – of oorzaken – van de groeiafwijkingen is vaak moeilijk te achterhalen. Bij paddenstoelen kunnen dat insecten, bacteriën, virussen of parasieten zijn. In een heel vroeg stadium kan het door een genetische afwijking komen.

Tekst: Karen Bosma, Nature Today; Mike Hirschler, IVN Deventer
Beeld: Rutger Barendse, Saxifraga; Pieter Schwegman, IVN Deventer