Zuurstofstress door warme, droge zomer in de Deelense Was

Zuurstofstress wordt gezien als de belangrijkste oorzaak voor de sterke achteruitgang van kenmerkende libellen van zure vennen. Uit experimenteel onderzoek bleek dat precies de libellensoorten die veel zuurstof nodig hebben verdwijnen, net als andere insecten die onder water ademen. Dat er in de natuur ook daadwerkelijk zuurstofstress optreedt, is deze zomer gemeten in het ven de Deelense Was in Het Nationale Park De Hoge Veluwe.

Zuurstof meten

Om vast te stellen of er daadwerkelijk zuurstofstress optreedt in de Deelense Was heeft Stichting Bargerveen afgelopen zomer zuurstofloggers geplaatst. In warme zomers is de grootste zuurstofstress te verwachten doordat organisch slib op de venbodem dan sneller afbreekt. Dat afbraakproces kost veel zuurstof, die daardoor niet meer beschikbaar is voor waterdieren zoals libellenlarven.

Eind juli zijn meerdere zuurstofmeters geplaatst: twee boven de dikke sliblaag in het open water en twee net boven het slib in de oevervegetatie, waar de meeste libellenlarven leven. In het open water zakte de zuurstofconcentratie al snel naar 0 milligram per liter en werd de waterlaag net boven het slib dus compleet zuurstofloos. Ook in de vegetatiezone was de waterlaag net boven het slib tijdens de warmste dagen tijdelijk zuurstofloos, maar doordat de planten hier zuurstof produceren was het probleem slechts tijdelijk. Vanaf eind augustus werd de waterlaag echter ook hier permanent zuurstofloos, ondanks een daling in watertemperatuur. Waarschijnlijk belemmert de bosopslag rondom het ven de windwerking en daarmee de circulatie van zuurstof, waardoor de zeer lage concentraties net boven de sliblaag lang in stand gehouden worden.

Herstelplannen

Aangezien de kwaliteit van het ven in Het Nationale Park De Hoge Veluwe al langer achteruitging, hebben Stichting Bargerveen en de Bosgroep Midden Nederland een herstelplan gemaakt. Het advies is om de sliblaag in het ven te verwijderen en de bosopslag rond het ven te kappen. Door de dikke sliblaag te verwijderen, kan er minder organisch materiaal worden afgebroken en wordt er dus ook minder zuurstof gebruikt. Door het verwijderen van het bos zal de bladinval in het ven verminderen en neemt de windwerking toe – en hiermee de circulatie van zuurstofrijker water in het ven. De komende twee zomers wordt de zuurstofconcentratie doorgemeten in de Deelense Was om vast te stellen of deze herstelmaatregelen zorgen voor een verbeterde zuurstofhuishouding in het ven. Hierdoor keren hopelijk ook de karakteristieke libellensoorten die hier verdwenen zijn – maar nog wel in de buurt voorkomen – weer terug naar dit ven.

Meer informatie

• Afgelopen zondag was dit verhaal te horen bij Vroege Vogels op NPO Radio 1.
• Onderzoek naar achteruitgang Deelense Was.
• Dit onderzoek wordt gefinancierd door provincie Gelderland.

Tekst: Esther van Hoof & Louise Franssen, Stichting Bargerveen
Beeld: Louise Franssen, Stichting Bargerveen; Roy van Grunsven; Stichting Bargerveen