Fipronil zaadcoating leidt tot sterk verminderde voortplanting van koolwitjes

De Vlinderstichting
12-MRT-2020 - Het gebruik van systemische gewasbeschermingsmiddelen, zoals sommige neonicotinoïden, is binnen Europa steeds meer aan banden gelegd vanwege de neveneffecten op onder meer bijen. Nu zijn ook voor fipronil negatieve effecten vastgesteld. Bij het groot koolwitje leidde fipronil-blootstelling van de rupsen in het vlinderstadium tot sterk verminderde voortplanting.
Deel deze pagina

Zaadcoating met fipronil werd tot voor kort veel toegepast tegen aantasting van koolgewassen door koolvlieg. Uit een recent artikel in de Proceedings of the Royal Society B blijkt dat ook een niet-doelsoort als het groot koolwitje daar onder te lijden heeft, maar het effect pas met grote vertraging tot uiting komt. Onderzoekers van Wageningen UR voerden twee experimenten uit om dit op te helderen. 

Zaadcoating

In het eerste experiment werden rupsen op koolplanten gezet, waarvan de zaden wel of niet van een fipronilcoating waren voorzien. De rupsen groeiden in beide gevallen goed en ook de verpopping verliep probleemloos. Daarna pas bleken de verschillen. De vlinders uit de fipronilbehandeling legden minder dan de helft van het aantal eitjes van de vlinders uit de controlegroep. Toch was er nauwelijks een meetbare concentratie fipronil in de bladeren van de planten vast te stellen. Wel werden de eveneens giftige afbraakproducten van fipronil gevonden.

Dosis-effectrelatie

In een tweede experiment werd met verschillende doseringen van fipronil op bladponsjes een dosis-effectrelatie onderzocht. Ook daarin werden tot aan het vlinderstadium geen effecten gevonden. Maar de vlinders leefden korter bij een hogere fipronildosis en legden steeds minder eitjes; bij de hoogste concentratie zelfs geen enkele meer.

Het effect van fipronil op het groot koolwitje is niet vast te stellen in het rupsenstadium en blijkt pas in het volwassen stadium door een sterk dalende voortplanting van de vlinders, met in het geheel geen eiafzet bij de hoogste concentratie

Risico’s van bestrijdingsmiddelen onderstreept

Het onderzoek bevestigt het risico van onbedoelde neveneffecten van moderne bestrijdingsmiddelen, zelfs bij nauwelijks meetbare concentraties. De negatieve effecten op de koolwitjes werden niet tijdens de blootstelling van de rupsen op de koolplant gevonden, maar pas tijdens de voortplanting van de vlinder. Met de gebruikelijke risicobeoordeling op basis van directe sterfte blijven zulke uitgestelde effecten buiten beschouwing. Daarom is een herziening van de testprocedure nodig.

Fipronil is als gewasbeschermingsmiddel in de Europese Unie niet meer toegelaten. Maar in vlooienbanden voor huisdieren is het nog steeds toegelaten. Omdat fipronil in bodem en water langzaam afbreekt vormt het dus nog steeds een risico voor de biodiversiteit.

Meer informatie

Tekst: Michiel Wallis de Vries, De Vlinderstichting
Foto's: Kars Veling (leadfoto: groot koolwitje en akkerhommel); R. Gols

Deze website maakt gebruik van cookies. Wilt u meer informatie over cookies en welke worden opgeslagen?
Lees de cookieverklaring. Niet meer tonen