Werkzaamheden op Lippenhuisterheide maken natuur weer veerkrachtiger

De Lippenhuisterheide is het leefgebied van heidesoorten als dop-, kraai- en struikheide. Je kunt er een heideblauwtje zien vliegen, een zeldzame vlinder. Of verrast worden door overstekende reptielen, zoals de levendbarende hagedis of de adder.

Genieten van de rust

“Het is vooral de afwisseling tussen natte en droge heideterreinen met bomen en struiken die dit gebied zo bijzonder maakt”, vertelt Rutger Diertens, ecoloog van Bosgroep Noord-Oost Nederland. “Door die diversiteit komen er soorten voor die in Nederland steeds zeldzamer worden.”

De Lippenhuisterheide is eigendom van de familie Van Harinxma-d’Ansembourg. Door het gebied loopt de Alde Hearrewei: een weg waarover iedereen kan wandelen en fietsen en genieten van de rust en de mooie natuur. Dwars door het heidegebied wandelen is niet mogelijk. Door de aanwezigheid van bedreigde reptielsoorten als de adder en de ringslang, moet het een rustgebied blijven.

Door stikstofdepositie en klimaatverandering staat de natuur op de Lippenhuisterheide onder druk. Bomen, struiken en grassen als pijpenstrootje kunnen steeds makkelijker ontkiemen. Daardoor groeit het gebied langzaam dicht. In de westelijke helft van het heidegebied zijn daar de laatste 35 jaar al maatregelen tegen genomen. Onder meer plaggen, maaien en begrazing met zogeheten New Forest pony’s hebben de natuur daar weer sterker gemaakt.

Verdringing van typische heidesoorten

De oostelijke helft van het gebied staat er helaas slechter voor. “Onder meer door de extreme droogte in de afgelopen jaren zijn er massaal bomen gaan groeien”, vertelt Rutger. “Die verdringen de typische heidesoorten die hier thuishoren.” Het dichtgroeien van dit deel van het heidegebied heeft ook invloed op de dieren die er leven. “Reptielen houden van warmte. Het dichtgroeien van de heide met bomen en struiken zorgt voor schaduw en verkoeling. Onderzoek laat zien dat reptielen in een aantal delen van de Lippenhuisterheide al niet meer voorkomen. Met het verder dichtgroeien van de heidevelden worden ze steeds meer in het nauw gedreven.”

Meer ruimte geven aan natuur

Samen met de eigenaren en met geld van het Programma Natuur maakte Rutger een plan om de natuur meer ruimte te geven. “De belangrijkste maatregel was het verwijderen van een aantal struiken en bomen. Zoals de berk, een boomsoort die makkelijk groeit in dit gebied en daarmee de heide verdringt. Op een aantal plekken hebben we ook de bovenste laag van de heide afgegraven. Plaggen, noemen we dat.”

Bij het verwijderen van bomen en struiken is de uitdaging om te voorkomen dat deze niet opnieuw gaan groeien en om de bodemstructuur zo veel mogelijk intact te houden, legt Rutger uit. “We werken daarom met een kleine graafmachine en met schotten die het gewicht van de machine over een groter oppervlak verdelen. Zo kunnen we de boom er in zijn geheel uittrekken en voorkomen we dat de bodem wordt samengedrukt, zodat die goed lucht- en waterdoorlatend blijft.”  

Een sterke, gezonde natuur is rijk aan verschillende soorten. Een deel van de struiken en bomen op de Lippenhuisterheide is dan ook heel bewust met rust gelaten, zoals de zogeheten sporkehout. “Op deze plant leeft onder meer het groentje, een dagvlinder. En ook die willen we in dit gebied behouden.”

Alles hangt met elkaar samen

Vanaf het begin van dit jaar is nu ook het oostelijke gedeelte van het gebied weer zo veel mogelijk in oorspronkelijke staat teruggebracht. De originele heideplanten en dieren moeten zich er daardoor weer prettig gaan voelen. En dit werkt, ziet Rutger. “Een half jaar na de werkzaamheden zijn de eerste tekenen van herstel al zichtbaar. We zien bijvoorbeeld weer struikheide en dophei opkomen.”

Veerkrachtige heide

De Lippenhuisterheide laat goed het belang zien van natuurherstel: het beschermt de unieke waarden van het landschap en zorgt weer voor een sterke, veerkrachtige natuur. Maar er is nog veel werk te doen, weet Rutger. “De volgende stap is een onderzoek naar de rol van water in het gebied. Daarmee willen we beter snappen hoe het watersysteem in dit gebied in elkaar zit en wat de natuur nodig heeft om nog sterker te worden.”

De natuur vormt een groot netwerk, waarin alles met elkaar verbonden is en invloed op elkaar heeft, weet Rutger. “Van reptielen en insecten tot de vogels – en uiteindelijk de mens. Het zijn allemaal belangrijke schakels. Als we dit netwerk in stand willen houden, moeten we nu aan de slag. Alleen dan kan de natuur zichzelf nog herstellen.”

Tekst en beeld: BIJ12