Nog even wachten op dagvlinders

Het was een bizarre dag vorige week, woensdag 4 februari. In Groningen was er code rood en werd er geschaatst op de wegen en fietspaden. In het zuiden van het land was het zonnig en plaatselijk meer dan 10 graden, en daar werden dan ook de eerste vlinders gezien. Een groot contrast in ons kleine landje. Het is wel normaal dat de eerste actieve dagvlinders in februari verschijnen. De soorten die als vlinder overwinteren, kunnen snel reageren als de weersomstandigheden geschikt zijn. Temperatuur speelt daarbij een belangrijke rol, maar vooral de zon is bepalend. Vlinders hebben, om actief te kunnen zijn, een temperatuur van zo’n 20 graden nodig en pas als hun lijfje 30 graden is, zijn ze optimaal actief. Het zijn koudbloedige dieren en die temperatuur is er natuurlijk niet in februari. Door hun vleugels als zonnecollectoren te gebruiken, kunnen ze – bij voldoende zoninstraling – wel die gewenste temperatuur bereiken. Als het warmer is dan een graad of tien en er is zon, dan kun je dus dagvlinders tegenkomen. Zo werden er afgelopen zaterdag 7 februari de nodige dagvlinders gemeld.

Er zijn vijf algemene soorten die als vlinder overwinteren: citroenvlinder, dagpauwoog, kleine vos, gehakkelde aurelia en atalanta. Over het algemeen is de citroenvlinder een van de eerste vlinders die gemeld wordt. Dat komt omdat deze grote, felgele vlinder nogal opvalt en veel vliegt. Op tientallen meters afstand is de vlinder te zien en te herkennen. De andere soorten zijn veel onopvallender gekleurd en voor deze moet je dichterbij zijn om ze te zien en herkennen. De atalanta is er ook altijd snel bij als het maar even zonnig en wat minder koud is. Dat is omdat deze vlinder geen winterslaap heeft, maar gewoon in rust gaat als het koud is en actief wordt bij gunstigere omstandigheden. Dat er geen winterslaap is, betekent ook dat de atalanta gevoeliger is voor echt koude perioden, als het 10 graden of meer vriest. Naast de vijf algemene soorten is de laatste jaren de grote vos een regelmatige gast en ook dit grote broertje van de kleine vos overwintert als vlinder. In de afgelopen weken is er al een aantal grote vossen gemeld. En dan is daar nog de rouwmantel. Een erg zeldzame soort, die nu, in de winter, als vlinder aanwezig is.

De weersverwachtingen voor de komende weken zijn zodanig dat we voorlopig niet op grote schaal dagvlinders te zien zullen krijgen. Daarvoor moet de temperatuur boven de 10 graden zijn en – vooral – moet de zon schijnen.

Tekst en beeld: Kars Veling, De Vlinderstichting