Zeelelies van een andere tijd en een ander land

Nieuwe ontdekking van oude vondst

Toen Hannco de collectie aan het reorganiseren was, vond hij zes potten met exemplaren van jonge zeelelies (Antedon bifida) uit de jaren 30 tot 50 met een verrassende oorsprong: "Ik zag op een van die bordjes een label staan 'Nederland'", vertelt Hannco. Eigenlijk komt deze soort helemaal niet voor in Nederland. "Dan gaat toch wel een belletje rinkelen... en ja, dan ga je verder zoeken." Deze stekelhuidige leeft in een bepaald habitattype van rotsachtige zeebodems die de Nederlandse Noordzee niet heeft, maar wel plaatselijk tussen de Shetlandeilanden en de Portugese kust voorkomt. De kurken vlotters waarmee deze individuen zijn gevonden zijn van Franse afkomst. Dit betekent dus dat ze zeer waarschijnlijk uit het Franse gebied van het Kanaal vandaan kwamen en met de vlotters naar de Nederlandse kust zijn gedreven.

Van historisch en biologisch belang

Dit onderzoek laat zien dat ook voor het plastic tijdperk, dus voordat er plastic in zee was, menselijk afval in zee als vlot voor ongewervelde zeedieren kon dienen. Hierdoor kwamen zeedieren terecht op plekken waar ze oorspronkelijk helemaal niet voorkwamen. Andere gevallen hebben zich ook kunnen voordoen, maar zijn nooit ontdekt, waarschijnlijk omdat het zwerfvuil al afgebroken was voordat de dieren gevonden werden. Het is zeldzaam dat stekelhuidigen überhaupt te vinden zijn op aangespoeld zwerfvuil.

Zeelelies zijn zelfs nooit eerder op deze manier waargenomen. Deze zeedieren kunnen zich namelijk niet makkelijk aan plastic vastmaken, zoals andere zee-ongewervelden dat wel kunnen. Hoewel dit proces bij plastic zwerfvuil tegenwoordig uitgebreid is onderzocht omdat plastic nauwelijks afbreekt, is er nog maar weinig bekend over de periode daarvóór, toen menselijk afval in zee uit enkel andere materialen bestond.

Bert Hoeksema en Hannco hebben hun bevindingen over deze opmerkelijke zeelelies beschreven in een wetenschappelijk artikel.

Cruciale collectie 

"We willen heel graag de Nederlandse natuur goed documenteren en weten wat er voorkomt", vertelt Hannco. Deze ontdekking benadrukt hoe belangrijk natuurhistorische collecties zijn. Ze dienen als een onmisbare database vol historisch bewijsmateriaal, dat ons vandaag nog veel kan vertellen. “We hebben hier een collectie die al honderden jaren bestaat, en daar zit dus heel veel geschiedenis in”, legt Hannco uit. Dankzij een 90 jaar oude vondst worden vandaag nieuwe ontdekkingen gedaan. Wie weet hoeveel andere verzamelobjecten informatie verbergen die er alleen nog op wacht om ontdekt te worden?

Bijzondere strandvondst gedaan?

Dat betekent dus ook dat Hannco en andere natuurexperts het dolgraag horen als jij op het Nederlandse strand zo’n zeelelie tegenkomt. 

• Heb je een bijzondere strandvondst gedaan en twijfel je over wat het is? Mail dan naar natuurvraag@naturalis.nl
• Wil je meer weten over strandjutten met natuurkennis? Sluit aan bij een van de activiteiten van Stichting ANEMOON.

Tekst: Amélie Fortuin, Naturalis Biodiversity Center
Beeld: Bernard Picton, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0 (leadfoto: de zeelelie Antedon bifida); Lisl Meester; Hannco Bakker; Amélie Fortuin; Bert Hoeksema (samestelling van de zeelelies en potten op de foto's)