Graspollen zorgt voor langdurige overlast bij hooikoortspatiënten; ozon versterkt de klachten

De meeste hooikoortspatiënten hebben het de afgelopen maand waarschijnlijk al gemerkt: het gras staat volop in bloei. De combinatie van veel warme dagen en droogte heeft ervoor gezorgd dat de graspollenconcentraties sterk zijn opgelopen.

In de laatste week van mei was het warm en droog, waardoor de concentraties in Leiden en Helmond snel stegen. Daarna volgde een nattere periode. Hoewel de regen tijdelijk voor lagere pollenconcentraties zorgde, konden de grasplanten zich intussen goed doorontwikkelen. Toen het vervolgens opnieuw warm en droog werd, liepen de concentraties weer snel op.

Het seizoen begon in het westen van het land direct met een uitzonderlijk hoge piek voor de tijd van het jaar. In Leiden telden we in de week van 26 mei tot en met 1 juni een weeksom van 1.131 graspollen. Dit in tegenstelling tot Brabant, waar in die periode een weeksom van 375 graspollen werd behaald. Op sommige dagen lag de concentratie in Leiden 5 keer hoger dan het daggemiddelde van de afgelopen 10 jaar, met een maximum van 229 pollen per kubieke meter lucht. In Brabant was dit absoluut niet het geval. De concentratie lag vaak lager dan het daggemiddelde van de afgelopen 10 jaar. De maximale concentratie van 118 pollen per kubieke meter werd behaald op 18 juni. Maar deze hoeveelheden zijn voor Brabantse begrippen gemiddeld.

Ook in de laatste week van juni blijven de concentraties in Leiden opvallend hoog. Afgelopen dinsdag werd een concentratie van 139 pollen per kubieke meter gemeten. In de afgelopen 30 jaar is het slechts 4 keer eerder voorgekomen dat de graspollenconcentratie zo hoog was in deze fase van het seizoen. Ook in Helmond werden nog hoge waarden gemeten. Op 18 juni bedroeg de concentratie 118 pollen per kubieke meter. De tellingen van 23 juni moeten daar nog worden verwerkt, maar de verwachting is dat ook in Helmond die dag hoge concentraties zijn opgetreden.

Hoewel de piek van het graspollenseizoen inmiddels langzaam ten einde loopt, zijn de huidige concentraties nog steeds bijzonder hoog. Gemiddeld duurt het graspollenseizoen nog tot ongeveer 3 september, maar na de eerste week van juli nemen de concentraties normaal gesproken duidelijk af. Dat we nu nog zulke hoge waarden meten, is daarom opvallend.

Tegelijkertijd laten langjarige metingen zien dat het totale jaarlijkse aantal graspollen juist afneemt. Een mogelijke verklaring is de toenemende verstedelijking in Nederland, waardoor het areaal aan grasland geleidelijk kleiner wordt.

Ozon versterkt hooikoortsklachten

Binnen het GoHot-consortium onderzoeken we de gecombineerde effecten van temperatuur, luchtvervuiling en pollen op de gezondheid. De eerste resultaten laten zien dat ozon hooikoortsklachten tijdens het graspollenseizoen kan versterken. Vooral op dagen met relatief lage graspollenconcentraties lijkt ozon een belangrijke rol te spelen. Op zulke dagen zien we dat meer hooikoortspatiënten hooikoortsmedicatie kopen bij de DA Drogist. Ook het aantal huisartsbezoeken vanwege hooikoortsklachten neemt toe wanneer de ozonconcentratie hoger is. De komende maanden ronden we deze analyses af. Mogelijk dat we de huidige uitzonderlijk hete periode met graspollen en hoge ozonconcentraties nog net mee kunnen nemen in onze analyses.

Een mogelijke verklaring voor de versterkte hooikoortsklachten is dat ozon de allergene activiteit van graspollen verhoogt, waardoor dezelfde hoeveelheid pollen sterkere klachten kan veroorzaken. Onderzoek naar dit mechanisme is echter nog gaande. Verschillende studies laten niet allemaal dezelfde resultaten zien, waardoor vervolgonderzoek nodig is om de relatie tussen ozon en hooikoortsklachten beter te begrijpen.

Voor hooikoortspatiënten is het daarom verstandig om tijdens het graspollenseizoen niet alleen de pollenverwachting in de gaten te houden, maar ook de ozonconcentratie. Op dagen met hoge ozonwaarden kunnen de klachten namelijk heviger zijn dan op basis van de hoeveelheid graspollen alleen zou worden verwacht. Tijdens de huidige dagen met extreem hoge temperaturen zien we de ozonconcentratie ook hoog oplopen. In bovenstaande figuur staat de waargenomen ozonsituatie in Nederland zoals gemeten rond 19 uur op vrijdag 26 juni en de verwachting voor zaterdag 27 juni om 20 uur.

Webinars terugkijken

Vanuit het GoHot-project hebben we afgelopen week 5 webinars over hitte en/of pollen en klimaatverandering georganiseerd die gratis terug te kijken zijn. Twee gingen over pollen en hooikoorts:

• Groen in de stad; hoe kun je vergroenen met oog voor verkoeling, gezondheid en allergieën?.
• Hooikoorts; hoe kom je er aan en wat kun je doen om je klachten te verminderen?

Bekijk de andere webinars op de GoHot website.

Tekst: Anne Overduin-de Vries, LUMC; Mieke Koenders, Elkerliek Ziekenhuis, Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University & Research
Beeld: Arnold van Vliet; LUMC; Luchtmeetnet.nl