Pittige weken op komst voor mensen gevoelig voor graspollen

Al enkele weken worden er graspollen in de pollenvallen van het LUMC en het Elkerliek Ziekenhuis aangetroffen. De pollenconcentraties bleven afgelopen tijd echter nog laag, ondanks dat de vroegbloeiende grassoorten al volop in bloei stonden. Dit is waarschijnlijk veroorzaakt door de regenval, hierdoor was de luchtvochtigheid hoog en konden de pollen niet goed vrijkomen en opwaaien in de lucht. Ook de lage temperaturen in de afgelopen tien dagen vertraagde de grasgroei en dus het in bloei komen van allerlei later bloeiende soorten. Inmiddels is volgens de modellen van Wageningen University de grasgroei zover gevorderd dat de piekperiode van het graspollenseizoen aanbreekt. Dat is de periode waarin veel grassoorten op grote schaal in bloei staan en bij gunstige weeromstandigheden de graspollenconcentraties hoog op gaan lopen tot mogelijk wel honderden pollen per kubieke meter lucht. Zie de meerdaagse landelijke graspollenverwachting van het LUMC.

Ideale weersomstandigheden voor graspollen

Volgens de huidige weersverwachting zijn de omstandigheden voor graspollen optimaal. Het wordt namelijk zeer warm met in grote delen van het land maximumtemperaturen die op kunnen lopen tot rond de dertig graden Celsius. Door de extreem hoge temperaturen ontwikkelt het gras zich sneller en komen meerdere grassoorten tegelijkertijd in bloei. Zo kunnen de graspollenconcentraties verder oplopen. Daarnaast wordt het zeer droog. De komende twee weken staat er geen of nauwelijks regen in de verwachting. De graspollenkorrels zullen dus niet uit de lucht gespoeld worden en eenmaal verspreidde pollenkorrels kunnen steeds opnieuw opgewaaid worden. De piekperiode van het graspollenseizoen zal naar verwachting tot 25 juni aanhouden. Onderaan het bericht vind je diverse adviezen hoe je gezondheidseffecten kunt beperken.

Ongezonde mix van pollen, hitte en ozon

De combinatie van hitte en pollen kan voor extra gezondheidsrisico’s zorgen. Bijkomend probleem is dat ook de chemische luchtkwaliteit bij deze hoge temperaturen sterk verslechtert, omdat de ozonconcentratie (smog) op zal lopen. De voorspelde situatie voor de komende dagen lijkt op de situatie rond half juni 2023. Toen viel het piekseizoen van de graspollen samen met een zeer warme periode en ook een slechte luchtkwaliteit (zie Ongezonde mix van graspollen, hitte en hoge ozonconcentratie). Het Luchtmeetnet publiceert de meerdaagse ozonverwachting.

In diezelfde periode bleek achteraf een opvallende oversterfte te hebben plaatsgevonden. Het was mede aanleiding voor het instellen van het GoHot onderzoeksproject dat momenteel loopt en gefinancierd wordt door ZonMw. Helaas hebben we nog geen uitsluitsel of een gecombineerde blootstelling aan veel graspollen, zeer hoge temperaturen en een hoge ozonconcentratie tot extra gezondheidsrisico’s leidt, omdat het onderzoek nog loopt. In het advies ‘Klimaatverandering en gezondheid: richtingen voor beleid’, dat de Gezondheidsraad en de Wetenschappelijke Klimaatraad gezamenlijk uitbrachten afgelopen donderdag, worden pollen, hitte en luchtkwaliteit nadrukkelijk genoemd als gezondheidsrisico’s die door klimaatverandering zullen toenemen.

Het lijkt ons daarom verstandig om onder deze omstandigheden de eigen gezondheid en die van de mensen in je omgeving extra in de gaten te houden. Onderaan het bericht staat een overzicht van adviezen.

Een bijzonder pollenjaar

Het is nog even afwachten hoe hoog de graspollenconcentraties gaan oplopen de komende weken maar het is om tal van redenen al een bijzonder pollenjaar. Die begon in feite al in 2025 met het vroegste hazelaarpollenseizoen ooit. Eind februari werd door het LUMC een elzenpollenconcentratie van 3.386 pollen per kubieke meter lucht geteld. Een verpulvering van het record. In het zuiden van het land viel het mee door de regen die juist tijdens de piek van de bloei viel. Eind maart kregen de mensen die gevoelig zijn voor pollen van de es het flink voor de kiezen vanwege zeer vroege en zeer hoge pollenconcentraties. Tenslotte liep de berkenpollenconcentratie sterk op. Ook nu temperde de regen de pollenpiek in delen van het land.

Webinar over hooikoorts en klimaatverandering

De onderzoekers betrokken bij GoHot organiseren op donderdag 25 juni om 20.00 uur een webinar voor mensen die geïnteresseerd zijn in de oorzaken en behandeling en het voorkomen van hooikoortsklachten. De aanmeldingspagina is geopend. Vragen die aan bod komen zijn:

• Hoe ontstaat hooikoorts?
• Wat is de invloed van klimaatverandering en luchtvervuiling op hooikoorts?
• Wat kun je doen om hooikoortsklachten te verminderen?
• Welke medicijnen zijn effectief tegen hooikoorts?

Adviezen

Pollen

• Zorg dat je eventuele medicatie in huis hebt voordat het pollenseizoen begint.
• Gebruik op tijd (preventief) en gedurende het pollenseizoen van de plantensoorten waar je last van hebt je hooikoortsmedicatie.
• Indien je niet weet voor welke plantensoorten je allergisch bent, vraag om een hooikoortstest bij je huisarts. Vraag om een uitsplitsing te maken naar gras, kruidachtige planten en de verschillende boomsoorten (hazelaar, els, es en berk).
• Douchen voor je naar bed gaat om pollen uit je haar te wassen en jouw kussen schoon te houden.
• Was je kleding regelmatig en droog deze niet in de buitenlucht.
• Houd van 10,00 uur tot 20.00 uur ramen en deuren gesloten, of in ieder geval die ramen waar de wind op staat, of gebruik pollenwerende horren. Let erop dat het niet te heet wordt in huis om hittestress te voorkomen.
• Smeer vaseline aan de binnenkant van je neus, zodat de stuifmeelkorreltjes in de vaseline blijven kleven en niet op je slijmvliezen terechtkomen. Ook rondom je ogen kan vaseline helpen.
• Gebruik een (zonne)bril. Hierdoor komt het stuifmeel minder makkelijk in je ogen.
• Vermijd lichamelijk inspannende activiteiten in de buitenlucht.

Hitte

Adviezen van het RIVM bij hitte:

• Zorg voor voldoende drinken. Zet water, limonade, thee of koffie klaar. Spoor een ander aan om meer te drinken dan normaal, ook als diegene aangeeft geen dorst te hebben.
• Houd de woning koel. Bijvoorbeeld met zonwering, ventilator of airconditioning. Open ramen als het buiten is afgekoeld. Adviseer een koelere plek op te zoeken als het huis niet koel wordt.
• Houd het lichaam koel. Zorg dat de ander in de schaduw blijft en adviseer om activiteiten, zoals de boodschappen, voor 12.00 of na 18.00 uur te doen. Vraag of u een verkoelend voetenbad kunt klaarzetten.
• Wees alert op signalen van oververhitting, zoals hoofdpijn, duizeligheid, vermoeidheid en/of erge dorst. Helpt extra drinken en extra verkoeling niet? Bel de huisarts. Wees alert op kleine kinderen in geparkeerde auto’s.
• Let op bij medicijngebruik. Medicijnen kunnen anders werken bij hitte. De apotheek kan adviseren over medicijngebruik tijdens hitte.
• Ga langs of bel. Vraag kwetsbare mensen hoe het gaat. Denk ook aan jonge kinderen of mensen waar je normaal niet voor zorgt, bijvoorbeeld een oudere buurman.

Binnen het GoHot-project is er een overzicht gemaakt van maatregelen die de omgeving koelen en maatregelen die het individu koelen. De maatregelen gericht op het individu zijn opgesplitst in interne koelmaatregelen (zoals koude dranken en ijs-slurries), externe koelmaatregelen (zoals ventilatoren en koude douches) en kledingmaatregelen (zoals koelvesten).

Smog (ozon)

Het advies van het RIVM voor mensen die gevoelig zijn voor smog:

• Bij (de kans op) smog (zware) lichamelijke inspanning beperken of zelfs vermijden.
• De effecten van smog zullen voornamelijk buiten optreden. Daarom kan het een goede keuze zijn om bij smog zo veel mogelijk binnen te blijven en ramen, deuren en ventilatieroosters tijdelijk te sluiten. Let er wel op dat het niet te heet wordt, waardoor er risico op hittestress kan ontstaan.
• Astma- en COPD-patiënten kunnen het beste hun medicijnen altijd bij zich hebben, vooral als ze buiten zijn.
• Bij twijfel over bepaalde gezondheidsklachten wordt geadviseerd de huisarts te raadplegen.
• Smog door ozon is aan het eind van de middag en in de vroege avond het hevigst. Tijdens deze uren is het verstandig inspanning in de buitenlucht te vermijden.

Deze maatregelen helpen ook om eventuele extra gezondheidseffecten van pollen te verminderen of te voorkomen.

Tekst: Arnold van Vliet en Wichertje Bron, De Natuurkalender, Wageningen University & Research; Anne Overduin-de Vries, LUMC; Mieke Koenders, Elkerliek Ziekenhuis

Beeld: Arnold van Vliet, Loko Cartoons, Luchtmeetnet.nl