Hooikoortsplant Alsemambrosia neemt weer toe, maar omvang van populaties blijft buiten beeld

De jaarlijkse analyse van FLORON over de trends en verspreiding van Alsemambrosia (Ambrosia artemisiifolia) in Nederland toont aan dat het aantal kilometerhokken met waarnemingen in 2025 weer een record heeft bereikt. In het jaar daarvoor werd juist voor het eerst in tien jaar een scherpe daling waargenomen, wat mogelijk veroorzaakt werd door ongunstige weersomstandigheden voor de ontwikkeling van de plant. De zomer van 2024 was qua hoge temperaturen weinig uitzonderlijk en een (intussen gebruikelijke) hittegolf bleef dat jaar uit. Maar perioden van regen of droogte in de zomer kunnen zó vallen dat Ambrosia niet optimaal weet te kiemen of bloeien. Ondanks jaarlijkse fluctuaties in het aantal waarnemingen, zet de uitbreiding van de oorspronkelijk Noord-Amerikaanse plant over Nederland gestaag door.

Gezondheidsklachten

Alsemambrosia is een plant die ernstige hooikoortsklachten veroorzaakt. Alsemambrosia bloeit later dan de andere hooikoortsplanten en veroorzaakt van eind augustus tot oktober pas klachten. Hierdoor kan het hooikoortsseizoen een á twee maanden verlengd worden. De meest voorkomende klachten zijn een loopneus, jeukende ogen, vermoeidheid en veel niezen. Daarnaast kunnen Ambrosiapollen in aanraking met de huid rode plakken veroorzaken. In Nederland is ongeveer 18,6 procent van de allergiepatiënten gevoelig voor Ambrosiapollen.

Waar en wanneer verwachten we problemen?

FLORON onderzoekt namens de NVWA welke impact jaarlijkse weersomstandigheden hebben op het aantal Ambrosia-waarnemingen en de bloeitijd. Zo kunnen we tot een beter model komen om de te verwachten effecten in een bepaald jaar te bepalen. Alsemambrosia komt in grote delen van Nederland voor, maar we zien in de steden vooral kleine populaties van enkele individuen staan. Het zaad wordt bijvoorbeeld nieuw aangevoerd met besmet vogelvoer. Als we de stedelijke introducties uit het plaatje verwijderen, valt op dat de meeste en grootste populaties in het landelijk gebied op zandgronden staan. Hier weet de plant zich te vestigen, met vooral schadelijke gevolgen voor besmette natuurakkers. FLORON brengt in 2026 risicogebieden in kaart, zodat gericht gewerkt kan worden om verspreiding te voorkomen en snel te handelen bij vroege introducties.

Populatieomvang buiten beeld

Veel gemelde waarnemingen betreft 1 exemplaar, ook als er in feite tientallen of zelfs honderdduizenden planten staan! Het is van waarnemingen vaak niet bekend of alleen de aanwezigheid is gescoord, of dat er ook echt maar 1 exemplaar is geteld. Dit houdt mogelijk verband met het toegenomen gebruik van ObsIdentify, waarbij geen exacte aantallen bij de waarneming worden opgeslagen. Het aandeel van waarnemingen met 1 of een onbekend aantal planten is toegenomen vergeleken met het voorgaande jaar en ligt voor Alsemambrosia nu rond de 78% ten opzichte van 70% in 2024. De gemelde populaties met een abundantie van meer dan 5000 planten komen voornamelijk van veldbezoeken door FLORON. We moeten daarom aannemen dat de populatieomvang op diverse plekken al meerdere jaren hoog was, maar niet bij eerdere waarnemingen is vastgelegd.

Om de toename van grote populaties in akkers, bermen en ruderaal terrein goed in kaart te brengen vragen we dit jaar expliciet om ook de omvang in te schatten zodat probleemlocaties snel in beeld komen bij FLORON. Wij geven de waarnemingen door aan de betreffende beheerders.

Waarnemingen gewenst

Wil je helpen? Graag! Dat kan door:

• Waarnemingen direct te melden via digitale platformen zoals de VERA-app of Waarneming.nl. Automatische herkenning van foto’s is mogelijk via ObsIdentify, Pl@ntNet of iNaturalist. Alle waarnemingen van Alsemambrosia in openbare ruimten en natuurgebieden worden gemeld aan terreinbeheerders door FLORON met het verzoek de planten te verwijderen.
• Bij elke waarneming ook het aantal planten door te geven. Bij waarnemingen van ObsIdentify vragen we je om vervolgens naar de website van Waarneming.nl te gaan om het aantal planten door te geven.
• Door te geven of je zelf de plant al hebt verwijderd. De plant kan het beste vóór de bloei, met wortel en al, uitgetrokken worden. Draag bij handmatige verwijdering dekkende kleding en handschoenen om allergische (huid)reacties te voorkomen. Ook kan je de plant het beste in een afgesloten verpakking afvoeren.

Staat er veel of al vele jaren Alsemambrosia in de buurt? Plaats dan een persbericht in de lokale krant en meld het aan de gemeente! Hiervoor is een kant-en-klaar persbericht beschikbaar. Dit is (gratis) aan te vragen door een mailtje te sturen naar medewerkers van FLORON.

Meer informatie

• Lees het volledige rapport Analyse trend en hotspots Alsemambrosia op de website van de NVWA.
• Heb je hulp nodig bij de herkenning van Alsemambrosia? Maak dan gebruik van de volgende bronnen:
  • Herkenning via determinatievideo’s van Flora van Nederland.
  • Herkenning via de pollenkalender en herkenningskaart van Pollennieuws.
  • FLORON maakte een video over de herkenning en de bestrijding.

Tekst: Angelo Moerland, Nick van Doormaal, Baudewijn Odé, FLORON; Jenneke Leferink, Johan van Valkenburg, NVWA; Arnold van Vliet, De Natuurkalender, Wageningen University & Research; Anne Overduin, LUMC; Maurice Martens, Flora van Nederland, Pollennieuws.nl
Beeld: Angelo Moerland; Nick van Doormaat en collega's