20 jaar aan feiten en fabels over Jakobskruiskruid gebundeld

In 2006 begon paardenliefhebber Esther Hegt met de website jakobskruiskruid.com. Zij verwonderde zich over de felheid waarmee over Jakobskruiskruid gesproken werd en begon zich te verdiepen in de plant. Was het echt zo erg? Was de plant inderdaad zo giftig en vielen er daadwerkelijk zoveel doden onder paarden, koeien en ander vee? Wetenschappelijk onderzoek verhelderde een hoop. Ja, de plant is giftig en nee, er vallen weinig doden. Daarnaast bleek dat Jakobskruiskruid een uitstekende graadmeter is van de gezondheid van de bodem en dat deze kennis goed te benutten is bij het beheer van bermen en graslanden. Esther las alles wat er te lezen is over Jakobskruiskruid en verwerkte de verzamelde informatie in blogs op haar website. Ze werkte samen met nationale en internationale onderzoekers en ondervroeg politici en belangengroepen over hun visie en achterliggende data. Haar doel: feiten en fabels in kaart brengen en meer nuance brengen in de maatschappelijke discussie.

20 jaar Jakobskruiskruid: feiten, fabels en ecologisch waarde in kaart gebracht

20 jaar na de start van jakobskruiskruid.com is het mooi geweest voor Esther. Ze stopt met haar inzet voor de website, maar niet voordat zij al haar kennis heeft gebundeld in het rapport '20 jaar Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris P.Gaertn.)'. Het is een zeer compleet en goed leesbaar boekwerk geworden waarin alle thema’s binnen de discussie over Jakobskruiskruid besproken worden.

Dat Esther goed gegraven heeft in de materie, is onder andere duidelijk in het hoofdstuk 'Van landbouwpaard naar recreatiepaard' waarin ze krantenartikelen uit de Leeuwarder Courant uit 1885 en het Algemeen Nederlandsch Landbouwblad uit 1928 citeert. In die tijd werd Jakobskruiskruid vooral als een weide-onkruid ervaren. In de afgelopen honderd jaar heeft het werkpaard langzaam maar zeker plaatsgemaakt voor de trekker en verschenen er steeds meer recreatiepaarden die allemaal ruimte nodig hebben in het landschap. Recreatiepaarden brengen meer tijd door op weidegronden dan de werkpaarden van weleer deden. Hierdoor worden veel graslanden intensiever gebruikt en belast. Bij te hoge belasting raken bodem en vegetatie verstoord en kan Jakobskruiskruid opduiken in de weide. Inmiddels wordt Jakobskruiskruid veel meer als een probleem ervaren. De geschiedenis laat zien: niet de soort is nieuw, maar onze maatschappelijke aandacht ervoor.

Andere thema’s die uitgebreid aan bod komen zijn de gifstoffen pyrrolizidine alkaloïden en de bijbehorende ziekteverschijnselen, tips over weidebeheer en biodiversiteit. Ook worden meerdere hardnekkige claims en aannames onderbouwd ontkracht, zoals de claim die stelt dat er jaarlijks 6500 paarden overlijden door Jakobskruiskruid.

Meer samenwerken en onderzoeken loont

Na 20 jaar onderzoek naar Jakobskruiskruid wil Esther nog één ding meegeven: zoek de samenwerking op! Er is ontzettend veel kennis over flora en landbouw in Nederland. Bundel en vertaal ecologische kennis naar praktisch toepasbare beheeradviezen. Ook zou het ontwikkelen van grootschalig, methodologisch onderzoek naar ziekte- en sterfgevallen van paarden – die mogelijk samenhangen met een Jakobskruiskruidvergiftiging – van meerwaarde zijn. Samenwerking tussen verschillende sectoren is hiervoor noodzakelijk. Onderzoek in het Verenigd Koninkrijk kan hiervoor als goed voorbeeld dienen.

Overdracht naar FLORON

Met het verschijnen van dit omvangrijke jubileumrapport sluit Esther Hegt een intensief tijdperk af – zij stopt met haar actieve werkzaamheden rondom de plant. Om ervoor te zorgen dat 20 jaar aan verzamelde kennis, data en voorlichting niet verloren gaan, is jakobskruiskruid.com officieel overgedragen aan FLORON. Dit najaar maakt FLORON een redactieslag en wordt de website aangepast aan de FLORON-vormgeving. FLORON wil de informatie permanent borgen, zodat paardenhouders, beheerders en geïnteresseerden ook in de toekomst toegang behouden tot betrouwbare en objectieve informatie over deze fascinerende plant.

Meer informatie

• Download gratis het open source rapport: 20 jaar Jakobskruiskruid (Jacobaea vulgaris P.Gaertn.).

Tekst: Esther Hegt & FLORON
Beeld: Baudewijn Odé (leadfoto: koe in wei met Jakobskruiskruid); Esther Hegt; Rudmer Zwerver, Saxifraga