Europese wolvenstudie: mens speelt overal sleutelrol bij probleemgedrag
Zoogdierbescherming NederlandDe wolf is terug in grote delen van Europa. Daarbij is het onvermijdelijk dat mensen en wolven elkaar tegenkomen. Het is dan ook niet realistisch om te verwachten dat wolven uitsluitend in afgelegen natuurgebieden leven en mensen volledig vermijden. Dat is een van de uitgangspunten van een nieuwe studie, Strongly habituated and bold wolves: Insights from Europe, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Biological Conservation.
Een internationaal team van onderzoekers, onder wie ecoloog Glenn Lelieveld, programmaleider van Zoogdierbescherming Nederland, heeft 21 gevallen van probleemgedrag uit zes Europese landen over de periode 2012 tot en met 2022 in kaart gebracht. Het ging om wolven die herhaaldelijk mensen op korte afstand benaderden of toelieten dat mensen dicht bij hen kwamen. De conclusie is opvallend: overal in Europa leven wolven samen met mensen, maar ons eigen gedrag heeft meer invloed op probleemgedrag van wolven dan het aantal mensen of wolven dat ergens leeft.
Mensen kunnen wolven hun schuwheid laten verliezen
Lelieveld duidt: “In 18 van de 21 onderzochte gevallen waren gevolgen van menselijk handelen aanwezig. Denk dan aan voedselresten, afval of de aanwezigheid van honden. Wanneer wolven mensen gaan associëren met voedsel of andere positieve ervaringen, kunnen ze hun natuurlijke terughoudendheid verliezen. Vooral jonge wolven blijken daarvoor gevoelig. Maar dat betekent niet dat iedere wolf die overdag wordt gezien of een keer dichtbij komt een probleemwolf is. Uit dit rapport blijkt dat vooral de mate van herhaling bepalend is. De onderzoekers spreken van sterk aan mensen gewende of brutale wolven wanneer bepaald gedrag zich herhaaldelijk voordoet op korte afstand, minder dan 30 meter.”
De meeste wolven blijven mensen overigens mijden. De 21 geregistreerde gevallen komen neer op gemiddeld ongeveer twee per jaar in heel Europa, op een totale populatie van zo’n 23.000 wolven. Het gaat dus om zeldzame situaties.
Tijdig ingrijpen maakt het verschil
De studie maakt duidelijk dat problemen niet zo zeer bij de wolf beginnen. Vooral menselijk gedrag kan bijdragen aan het ontstaan van probleemgedrag. Daarom moet er vanaf de eerste signalen goed worden gemonitord. De onderzoekers adviseren om menselijke ‘lokfactoren’, zoals voedsel en afval, weg te nemen en mensen voor te lichten over hoe ze met wolven moeten omgaan. Ook honden spelen een belangrijke rol: in 71 procent van de onderzochte gevallen waren honden betrokken.
Blijft ongewenst gedrag bestaan, dan moet het beheer worden opgeschaald. Mogelijke maatregelen zijn volgens de onderzoekers een combinatie van intensievere monitoring en afschrikmaatregelen. In het uiterste geval, als andere maatregelen niet werken, kan een besluit worden genomen om een individuele wolf te verwijderen.
Een enkele waarneming vraagt dus niet automatisch om ingrijpen, maar herhaald ongewenst gedrag moet wel serieus worden genomen. Juist door vroeg te handelen kunnen situaties worden aangepakt voordat ze verder escaleren.
Nederland is niet anders
Ook Nederland komt in het onderzoek voor. De Nederlandse casus dateert uit 2022, waarbij een wolf in Nationaal Park De Hoge Veluwe verschillende keren mensen en auto's op zeer korte afstand benaderde. De onderzoekers vermoeden dat voedselbronnen bij auto's een rol speelden. Nederland is hiermee geen uitzondering. In andere Europese landen spelen vergelijkbare situaties en komen dezelfde menselijke factoren terug.
De periode van deze studie loopt tot 2022. Sindsdien zijn in ieder geval in Nederland meer incidenten geweest. Lelieveld: “Toch is de belangrijkste les helder: overal waar wolven leven, moeten ze samenleven met mensen. Dat vraagt aanpassing van beide kanten. Mensen moeten voorkomen dat wolven aan hun aanwezigheid en voedselbronnen gewend raken. En overheden moeten meldingen serieus nemen, gedrag systematisch volgen en tijdig ingrijpen wanneer dat nodig is. Goed samenleven met wolven begint niet bij wachten tot het misgaat, maar bij verantwoordelijkheid nemen zodra de eerste signalen zichtbaar worden. En nog beter: veel lokfactoren zoals voedselresten kunnen we makkelijk met z'n allen voorkomen.”
Meer informatie
Tekst: Nathalie van Koot en Glenn Lelieveld, Zoogdierbescherming Nederland
Beeld: Staffan Widstrand, Living Side by Side (leadfoto: wolf bij schaapskudde); Atlas Leefomgeving; Ralph Buij, Wageningen Environmental Research