Kansen voor de Europese nerts in Nederland?

De Europese nerts (Mustela lutreola) is een kleine marterachtige die langs oevers leeft, waar hij jaagt op, onder andere, kleine zoogdieren, vissen en kreeften. Ooit kwam de soort in vrijwel heel Europa voor, maar door een combinatie van overbejaging, habitatverlies en concurrentie met de Amerikaanse nerts (Neogale vison) is zijn verspreiding sterk ingekrompen. De Europese nerts leeft nu nog in enkele, van elkaar geïsoleerde gebieden: beekdalen in Zuidwest-Frankrijk en Noord-Spanje, en de Donau- en Dnjestrdelta in Roemenië en Oekraïne. Daarnaast is de zoogdiersoort succesvol geherintroduceerd op de eilanden Hiiuumaa en Saaremaa bij Estland. Momenteel is de grootste bedreiging voor de Europese nerts zijn Amerikaanse neefje, die naar Europa is gehaald voor de bontindustrie. De Amerikaanse nerts is hier op grote schaal in het wild terechtgekomen, waar hij als grotere en agressievere soort de Europese nerts verdringt.

Een onverwachte kans

In Nederland deed zich de afgelopen jaren een onverwachte ontwikkeling voor. In 2020 werden alle nertsenfokkerijen vervroegd gesloten omdat het covid-19-virus rondging op de fokkerijen. Na het sluiten van de fokkerijen nam het aantal waarnemingen van Amerikaanse nertsen pijlsnel af. Ook het aantal bijvangsten in muskusrattenvallen daalde sterk. Deze daling toont aan dat de meeste Amerikaanse nertsen in Nederland ontsnappingen uit nertsenfokkerijen betrof. Inmiddels is de soort feitelijk niet meer aanwezig in ons land. Dankzij de sluiting van de nertsenfokkerijen en onze muskusrattenbestrijding hebben we in Nederland 'per ongeluk' de Amerikaanse nerts laten verdwijnen. Dit is een unieke situatie in Europa, omdat veel landen moeite hebben om de Amerikaanse nerts te bestrijden. Het wegvallen van de grootste bedreiging voor de Europese nerts in Nederland roept de vraag op: biedt dit ruimte voor de Europese nerts?

De Zoogdiervereniging is gestart met verkennend onderzoek naar de geschiktheid van Nederland voor de Europese nerts. Een haalbaarheidsstudie op basis van de IUCN-richtlijnen liet zien dat in Nederland de meeste bedreigingen voor de Europese nerts succesvol zijn opgelost. Daaropvolgend is onderzoek gedaan naar de meest geschikte leefgebieden. Hiervoor is een model gemaakt op basis van de belangrijkste habitateisen van de Europese nerts: natuurlijk terrein met voldoende beschutting, aanwezigheid van water, weinig wegen en afwezigheid van mensen.

Nederland een kansrijk leefgebied?

Zoals te zien in onderstaande kaart lijken de laagveengebieden in Noord- en West-Nederland geschikt voor de Europese nerts. De best scorende gebieden zijn de Weerribben-Wieden en de Onlanden en omliggende moerasgebieden. Deze gebieden zijn relatief rustig en een bijkomend voordeel is dat er op veel plekken al otter-infrastructuur aanwezig is (zoals faunabuizen onder wegen door) waar de nerts van kan profiteren. In West-Nederland scoren de Nieuwkoopse plassen en Oostelijke Vechtplassen goed, al kennen deze gebieden een hogere recreatiedruk. Aan de andere kant herbergen deze gebieden grote aantallen invasieve Amerikaanse rivierkreeften, wat deze gebieden extra aantrekkelijk zou kunnen maken voor de Europese nerts als kreeftenliefhebber. De Biesbosch scoort lager dan verwacht: dit komt waarschijnlijk doordat het meer geïsoleerd ligt dan de andere gebieden.

Een belangrijk knelpunt is onze muskusrattenbestrijding. Bestrijding van muskusratten is noodzakelijk om dijken en oevers vrij te houden van graafactiviteit. De muskusrattenvallen hebben waarschijnlijk een grote rol gespeeld in het feit dat de Amerikaanse nerts zich hier niet kon handhaven. De vallen vormen naar verwachting dan ook een groot risico voor de Europese nerts. Heel recent hebben de waterschappen afgesproken om het binnenland van Nederland in 2034 vrij van muskusratten te krijgen. Het behalen van dat doel ligt op schema, wat betekent dat op steeds meer locaties het aantal vallen mogelijk kan worden afgeschaald. Op langere termijn zouden de condities voor de Europese nerts in Nederland daarmee zo kansrijk kunnen worden, dat de vraag gesteld kan worden of Nederland een bijdrage kan leveren aan de bescherming van Europa’s meest bedreigde roofdier.

Meer informatie

• Lees meer over het verdwijnen van de Amerikaanse nerts in Nederland in het artikel The closure of mink farms in the Netherlands: a unique opportunity for European mink op ResearchGate. Je kunt de volledige tekst in pdf (0,3 MB) downloaden.
• Lees meer over habitatgeschiktheid voor de herintroductie van de Europese nerts in het artikel Habitat suitability for the reintroduction of the European mink (Mustela lutreola) in the Netherlands op ResearchGate. Je kunt de volledige tekst in pdf (0,6 MB) downloaden.
• Lees in deze haalbaarheidsstudie uit 2022 meer over welke condities er nodig zouden zijn voor de aanwezigheid van de Europese nerts in Nederland.

Tekst: Luuk Zwartenkot, Zoogdiervereniging
Beeld: Dick Klees (leadfoto: Europese nerts (Mustela lutreola)); Waterschappen