Wennen libellen aan mensen?

De onderzoekers vonden onder andere dat de vluchtafstand per soort verschilt. Veel juffertjes vlogen pas weg als de onderzoeker vlakbij was, terwijl grotere libellen soms al wegvlogen bij benadering van 2 meter. Bij dit onderzoek zijn 14 soorten libellen betrokken. De tengere pantserjuffer was het minst ‘schuw’ en kon benaderd worden tot 50 centimeter. Bij heidelibellen was de afstand ongeveer 1 meter, terwijl de gewone oeverlibel al wegvloog bij een benadering tot 2 meter. Mannetjes vlogen eerder weg dan vrouwtjes en libellen die op hogere punten zaten, bijvoorbeeld op een bankje, hek of hoog in een rietstengel, bleken minder snel weg te vliegen. Ook de startafstand vanaf waar de soort werd benaderd had invloed. Als die afstand groot was, dus als de onderzoeker al van veraf dichterbij kwam, vloog de libel eerder weg.

Er is ook gekeken of libellen in stedelijk gebied anders reageren dan in het buitengebied, maar daar kwam geen significant resultaat uit. Wel bleek dat libellen op plekken met veel menselijke activiteit langer bleven zitten en dus ‘minder schuw’ leken dan op plekken met weinig activiteit. Het kan zijn dat ze wennen aan de aanwezigheid van mensen en dat genetisch wordt vastgelegd dat mensen geen gevaar vormen en dat vluchten dus niet nodig is. Dit is ook bekend bij veel gewervelde dieren die in de stad leven. Het kan ook zo zijn dat juist de ‘makkelijke’ individuen van een soort die plekken opzoeken en dat de schuwere dieren juist verder weg van mensen leven.

Iets waar in dit onderzoek niet naar is gekeken, is de invloed van de temperatuur. Ik heb er geen onderzoek naar gedaan, maar merk wel dat vlinders en ook libellen veel eerder wegvliegen als het nog vrij koud is en veel makkelijker zijn te benaderen als het warm is. Dit is te verklaren doordat opgewarmde dieren veel sneller kunnen reageren. Als ze nog geen optimale temperatuur hebben, reageren ze minder goed en hebben dus een minder goede vluchtkans. Dan is het ‘verstandig’ om al eerder weg te vliegen. Als je trouwens libellen wilt fotograferen, is het van belang om heel langzaam te bewegen. Soms kun je dan zeer dichtbij komen, maar abrupte bewegingen verjagen de libel zeker. Rustig wachten als ze zijn weggevlogen kan ook een goede strategie zijn, omdat ze soms terugkeren naar precies hetzelfde plekje.

Meer informatie:

• Het onderzoek uit Polen: Understanding antipredator strategies of insects: Human presence and escape behaviour in Odonata.

Tekst en beeld: Kars Veling (leadfoto: steenrode heidelibel), De Vlinderstichting