Monument voor Hugo de Vries in de Hortus Amsterdam wint Joke 't Hart-prijs

Hugo de Vries leverde een grote bijdrage aan de erfelijkheidstheorie en genoot internationale bekendheid. Aan hem danken we onder meer het Hugo de Vries-laboratorium en de Palmenkas. Toch werd zijn werk in de Hortus zelf nooit eerder verbeeld. Daar brengt dit kunstwerk verandering in.

Levend onderdeel van de tuin

In plaats van een traditioneel standbeeld is gekozen voor een opstelling die oogt alsof de botanicus elk moment kan terugkeren naar zijn werk. Beeldend kunstenaar Gijs Assmann ontwierp een stilleven waarin wetenschap en verbeelding samenkomen. Het werk kwam tot stand in nauwe samenwerking met de afdelingen educatie, collectiebeheer en tuin. Het kunstwerk won de Joke ’t Hart-prijs, de jaarlijkse prijs voor kunst, cultuur en architectuur van de Nederlandse Vereniging van Botanische Tuinen.

Grote teunisbloem

Centraal in het kunstwerk staat de grote teunisbloem (Oenothera glazioviana), een plant die een sleutelrol speelde in het onderzoek van De Vries. Op een werktafel ligt een boek met daarop laboratoriumglas waarin een teunisbloem is geplaatst. Daaromheen liggen een losse bloem en historische onderzoeksinstrumenten, zoals een handloep, determineernaald, pincet, potlood, scalpel en microscoopglaasje – objecten die rond 1900 onmisbaar waren in het botanisch onderzoek.

Het kunstwerk rust op een metalen boetseerbok. Daarmee wordt bewust afstand genomen van het idee van een gedenkteken. Aan de voet staat een kleine, bronzen gieter, als subtiele verwijzing naar de experimenten die De Vries uitvoerde op levende planten in zijn proeftuin.

Tastbaar en toegankelijk

De sculptuur staat deels in een plantenperk en deels op het voetpad. Zo nodigt zij bezoekers uit om dichterbij te komen en het kunstwerk zelfs aan te raken. Alle objecten zijn in metaal gegoten, maar verschillen in kleur en afwerking: groen gepatineerd brons voor boek en instrumenten, zwart gepatineerd brons voor de bloem, mat zilverkleurig aluminium voor het laboratoriumglas en bruin staal voor de werktafel.

Bij het ontwerp is nadrukkelijk rekening gehouden met toegankelijkheid. De realistische vormgeving en het formaat maken het mogelijk dat ook kinderen de details goed kunnen bekijken. Bovendien zijn de objecten en de bloem bedoeld om aangeraakt te worden, zodat ook bezoekers met een visuele beperking het werk kunnen ervaren.

Educatie in elk seizoen

Het kunstwerk vormt niet alleen een eerbetoon aan een grondlegger van de genetica, maar ook een nieuw educatief ankerpunt in de tuin. Doordat de grote teunisbloem hier jaarrond te zien is, kunnen rondleiders en educatiemedewerkers, afhankelijk van het seizoen, de plant of bloemvorm en de onderzoekscontext toelichten.

Het kunstwerk verbindt verleden en heden: het brengt de historische wetenschap van Hugo de Vries tot leven én nodigt nieuwe generaties uit om nieuwsgierig te kijken naar planten en erfelijkheid.

Tekst: Willeke te Flierhaar, Hortus Botanicus Amsterdam
Beeld: Willeke te Flierhaar; Maxime Boersma